İÇ KUVVETLER
Epirojenik hareketler günümüzde da devam etmektedir. Günümüzde
devam eden epirojenik hareketlere aşağıdaki Örnekler verilebilir:
Buzul çağında kalın buzulların altında kalan İskandinavya, buzullarm
erimesiyle günümüzde yılda cm yükselir.
Hollanda çökmektedir.
Japonya'nın başkenti Tokyo, yılda 2 cm kadar çökmektedir.
İtalya'nın Venedik kenti her yıl 4 mm çökmektedir.
Grönland ve Antarktika, üzerindeki kalın buzul tabakası nedaüyle man-
toya gömülmüştür.
III. Volkanîzma
Mağmanın yerkabuğunun zayıf yerlerinden, kırık ve çatlaklardan yükse-
terek yeryüzüne çıkmasına volkanizma denir.
KülvoEu1ut-
rkdr.
Mağma
ÖRNEK SORU:
Yukandaki haritada numaralanmış yöre-
'erin hangisinde yer kabuğu hareketli.
llği diğerlerine göre daha azdır?
B)" D)IV
ÇÖZÜM:
Büyük Owanuş çevresi İle Alp - Himalaya
kuşağında yerkabuğu hareketliliği fazladır.
M. Yöre, genç kıvrım kuşağında yer ama-
dığl İçin yerkabuğu hareketliliği daha
YANIT: B
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinin oluşumu
volkanik faaliyetlerle açıklanamaz?
İÇ KUVVETLER
Volkan konisi, şiddeffi patlamayla parçalanabilir. Bu durumda oluşan
çok geniş q,lhrlara kaldera denir. Bitlisleki Nemrut Dağı'nda 34 km
genişliğinde bk kaldera vardır. Bazen, mikanİk faaliyetlerin sona erme-
si ve mağrnanm geri çekimesiyle, volkan konisi altındaki boşluklarm
tavam çöker. Bu durumda da kaldera oluşur.
— Volkaıizrna esnasında bazen, sadece gaz patlaması olur. Bu şekilde
Oluşan q'kLMlara maar adl verim İç Anadolu'daki Meke Tuzlası ve Acı
Göl bu şekilth oluşuv çukL.MW1n suyla dolmasıyla oluşmuştur.
Dünya'da Başlıca Volkanik Alanlar
Büyük Okyaruş çevresi Dünya'daki yaklaşık 450 ahit volkandan 350
kadan bu kesimlerde yer aldığı İğn Pasifik ateş çemberl olarak nite-
Akderüz ve çevresindeki volkanlar (İtaya'da Vezüv, Etna. Stromboli gibi).
Okyaumj'nun ortasında deniz tabanında ve yüzeye çıkan (İzlan-
da adası volkanlar.
Bunlarla birlNde Asya ve Afrika'nın çeşitli kesimlerinde de volkanik sahalar
vudlr (Harita-1
Û..
Harita•l: Volkanların yeryüzündeki dağılıp
Volkanik arazilerde oluşan topraklar çok sayıda mineral barındırdığı işn
verimlidr. Bu nedenle volkanik araziler çevresinde yerleşmeler vardır.
Güneydoğu Asya topraklarının verimli olması, dolayısıyla nüfusun yoğun
olmunın nedenlerinden biri
IV. Depremler
Yerkabuğundaki ani titreşimlerle ortaya çıkan kısa süreli sarsıntılara
deprem denk. Depremler oluşumuna göre üç gruba ayrılır.
a. Volkanik Depremler
Volkanizma esnasında. patlamalarm etkisiyle Oluşan Samntlardır. Aktif
volkanıym çevresinde oluşur. Ethi alam dardır.
b. Çökühtü Depremleri
Yeraltında bulunan doğal boşlukların (mağara. frvel, galeri vb.) tavanlarının
çökmesiyle oluşan Etki alanı oldukça dar, sarsıntının şiddeti
düşüktür. Bu tür depremler, Özellikle yw alb sularının etkinliklerinin yaygın
Olduğu karstk sahalarda oluşur.
ÖRNEK SORU:
Yeryüzünde mevcut volkanların %757 Bü-
yük Okyanus'un çevresinde yer ahr. "Ateş
çemberi" olarak adlandırılan bu sahada
350 kadar volkan vardır.
Buna göre, aşağıdaki ülkelerden han-
gİsİ "ateş çemberi"nde yer almaz?
A) Meksika
C) Japonya
B) Hindistan
D) şili
E) Filipinler
ÇÖZÜM:
Volkanizrna, mağmamn yerkabuğunun za-
yıl yerlerinden kınk ve çatlaklardan yükse-
'erek yeryüzüne çıkmasıdır. Bu nedenle
Hindistan gibi Eski Kıta çekirdekleri üze-
rinde kınk hatlarının az olması nedeniyle
volkanik Olaylar etkin değildir. Ayrıca
öncülde Ateş çemberinin Büyük Okyanus
çevresi olduğu ifade edilmektedir. Oysa
Hindistan Hint Okyanusu'na kıyısı olan bir
YANIT: a
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki kayaçlardan hangisinin yay•
gın olduğu yörelerde çöküntü deprem-
lerln Oluşma olasılığı daha yüksektir?
ş
5: çıkan volkanik dağıznn a!uşumu
— Mağmadan katı, avı ve gaz halinde malzemeler çıkar.
— Volkanlardan çıkan erimiş kayalardan oluşan sıvı malzemeye lav denir.
— Mağmadan çıkan çeşitli boyutlardaki katı malzemeye tüf adı verilir.
— Volkanlardan çoğunlukla su buharı olmakla birlikte, kar-
bonmonokşit, azot ve hidrojensülfür gibi çeşitli gazlar da çıkar.
Mağmanın yeryüzüne çıktığı yerde katılaşan lavların ve tüfün üst üste
birikmesiyle koni şeklinde volkan dağlan (yanardağ) oluşur (Şekli-9). Vol-
kan konileri tabakalar halindedir.
— Volkan dağlarında mağmanın yeryüzüne çıkarken takip ettiği oluğa
baca denir.
— Volkan konisinin tepesinde, mağmanın çıktığı bacanın ağız kışrıma
krater denir.
— Volkan konilerinde bacanın dışında küçük çatlak ve yanklardan da
mağma yüzeye çıkarak daha küçük koniler oluşturur. Bunlara parazit
(yan) koni denir. Ağrı ve Erciyes dağlarında parazit koniler vardır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım" ! Soru Bankas,'
A) Kaidem
q Tek dağ
B) Maar
D) Tüf Konisi
A) Kalker B) Granit
D) Konglomera
ÇözüM:
C) Mermer
E) Andezit
E) taraçaları
ÇÖZÜM:
Kayı taraçaknmn oluşumu epirojenik hare-
ketlerle i@itidlr.
YANIT: Z
Çöküntü deprem/ karstik arazilerde Oluşur.
Kalker, karstik arazilerdeki yaygın kayaç-
tardan biridir.
YANIT: A
Coğrafya 1-2 Konu Anlaljmh / Soru Bankası
