İÇ KLYVVETLER
1. Yerkabuğu
Yerküre'nin kaülaşması yüzeyden iübaren başlamıştır. Katılaşan kütle, yer-
kabuğunu (litosfer) Oluşturmuştur.
10
20
30
40
50
60
Kjtasâl Kabuk
(şial)
kyanusal
kabuk (Sima)
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki harnada numaralanmış yöre-
'erin hangisinde yerkahuğunun katman.
lamdan biri Olan Simi diğerlerine göre
daha incedir?
ÇÖZÜM:
Sima altında Ğha
Okyanus altlarmü daha
yükseMnİn daha Olduğu karasal
tamlarda Sima daha incedir.
YANIT: B
İÇ KUVVETLER
3. Çekirdek
Alt mantonun altında çekirdek yer alır. Demir ve nikel bileşikleri yoğun
olarak bulunur. İç ve dış çekirdek olmak üzere iki kısımdan oluşur.
a. DIŞ Çekirdek
SIVI "n diş çekirdeğin yoğunluğu 10 g/cmhür. Sıcaklık 450YCye kadar
ÖRNEK SORU:
l. Andezit
II. Tebeşir
III. Bazalt
IV. Gnays
Yukarıdaki kayaçlardan hangileri,
Şum bakımından benzerlik gösterir?
Şekjl•2: Yer kabuğunun yapısı
Kalınlığı ortalama 35 km'dir. Bu kalınlık, kıtaların (Özellikle sıradağların)
altında fazla, deniz ve okyanusların altında azdır (Tibet Platosu'nda 75 km.
Büyük Okyanus'un derin çukurlarının altında 8 km).
ş/ Yerkürenin, yoğunluğu en az Olan, en İnce tabakasıdır.
Yerkabuğu, bileşimi ve yoğunluğu bakımından iki alt katmana ayrılır:
a. Kıtasal Kabuk (Şial):
Üst kabuktur, Yoğunluğu 2,7 g/cm3'tür. Bileşiminde silisyurn (si) Ve alü-
minyum (AI) elementleri yoğun olduğundan Slal adı da verilir.
b. Okyanusal Kabuk (Sima):
Okyanus tabanlarında mağmadan galen lavların yayılmasıyla oluştuğu Çin
yoğunluğu daha fazladır (3 g/cm3). Bileşiminde silisyum ve magnezyum
(Mg) elementlerinin fazla olmasından dolayı Sima adı da verilir.
2. Manto
Kati yer kabuğu altında, çok Sıcak Silisyum, alüminyum, nikel ve demir
bileşiklerinin yoğun Olduğu manto katmanı yer alır. Derinlere gidildikçe
yoğunluğu ve sıcaklığı artar. Manto da iki bölüme ayrılır.
a. Üst Manto
Kabuğun altından 700 km derinliğe kadar ulaşır. Plastik halde olan bu kat-
marnın yoğunluğu 3,3-4 g/cm3 arasında değişir.
b. Alt Manto
Yer'in 700 - 2900 km derinlikleri arasında yer alır. SM Olan alt mantoda
demir ve magnezyum silikattan yoğundur. Yoğunluğu 5,5 g/cm3'tür. Sıcak-
lık 1900T ila 3700T arasında değişir.
Coğrafya Konu Anlatımlı Soru Bankası
b. İç Çekirdek:
Yoğunluğu 13,3 g/cm3 Olan İç çekirdeğin sıcaklığı 500YCYİ
Mağmaun yapmş olduğu basınçtan dolayı kristal haldedir,
YERKABUĞUNUN MALZEMESİ: KAYALAR
aşar.
A)lveıı
C)lvew
ÇözüM:
B)lvelll
D)llvem
E) 111 ve IV
Mağınaya ak bir veya birden fazla mineralin birleşmesiyle kayalar meydana
gelir. Kayalar, yerkabuğunu oluşturan ana materyaldir.
Kamar oluşumlarına göre üç gruba aydır.
1. Püskürük (Mağmatk, Katılaşun)
2. Tortul (Sediment, Çökel)
3. Başkdaşm (Metamormo
1. Püskürük (Mağmztik, Kat112şım) Kayalar
Mağmanm yerkabuğunun İçinde Veya yüzeyinde soğuyup katılaşmasıyla
oluşan kayalardır. Oluşurnuna göre İç püskürük ve diş püskürük (volka-
nk) olmak üzere İki grupta sınmandmlr.
a. İç Püskürük Kayalar
Mağmamn yerkabuğunun zayıf, kesimlerine sokularak, yüzeye
*nadan soğuyup, katılaşrnası sonucunda oluşur. Granit, siyenit, diyorit
ve gabro bu taşlara örnek verilebür.
b. DIŞ Püskürük Kayalar
h4ağrnanm yerkabuğurun zayıf kısımlarından yükselip, yeryüzeyine çıkarak,
Soğuyup kamaşmasıyla oluşan kayalardır. Bazalt, andezit, tüf, volkan
Camı, sünger taşı, trakit diş püskürük kayalardır.
Andezit ve bazalt dış püskürük, tebeşir
kimyasal tortul, gnays başkalaşm kayaçtır.
YANIT: B
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki kayaçlardan hangisi mag-
manm yerin derinliklerinde soğumasıy-
la oluşmuştur?
A) Bazalt
C) Volkan tüfü
B) Andezit
D) Granit
E) Volkan camı
ÇÖZÜM:
Granit, iç püskürük kayaçlardan biridir. İç
püskürük kayaçlar magmanın yerin derin-
liklerinde soğumasıyla oluşur.
YANIT: D
Coğraiya 7-2 Konu Anlatımlı İ Soru Bankası
