.ıAhMA
İSLAMİYET'İN TÜRK DEVLET VE TOPLUM YAPISINA ETKİSİ
ilk Türk Islam devletlerinin egemenlik anlayışında, İslamiyet öncesi Türk devletlerinin idare geleneği devam etmiştir. Ozel-
likle Kök Türkler ve Uygurlar zamanında büyük gelişme gösteren Türk kültür ve medeniyetinin Karahanlılardan itibaren
Islam kültür ve medeniyetiyle karşılaşıp kaynaşması Türk Islam medeniyetinin temellerinin atılmasını sağlamıştır. Buna
bağlı olarak yaşanan gelişmeler;
İslamiyet'ten Önce
V
Türk halkı kaderini "İl” adını
verdiği devlete bağlamıştı.
Türk kağanlarının en büyük İdeali
"Türk cihan hakimiyeti”
düşüncesidir.
Kut anlayışına göre hakimiyetin
hükümdara Tanrı tarafından
verildi- ine inanılırd
İslamiyet'ten Sonra
İslamiyet'ten sonra "İl"
kelimesinin yerini "mülk” veya
"devlet' kelimesi aldı
Bu düşünce yerini "cihat
anlayışına" bıraktı
İslamiyet'ten sonra bu düşünce
yerini 'Allah'ın nasibi veya
kdir(' olarak killendi
• İslamiyet'le birlikte hükümdarlık ünvanlarında da değişikliler görüldü. Karahanlllarda, "Hakan" yerine "Arslan Han",
"Yabgu" yerine "Buğra Han", "Şad" yerine ise "İlig Han" ünvanları kullanıldı.
• Sultan ünvanını kullanan ilk Türk hükümdarı Gazneli Sultan Mahmut olmuştur.
• İslamiyet'le birlikte gelen diğer değişiklikler arasında hükümdarlığın halife tarafından onaylanması (menşur alma),
halife adına hutbe okunması ve basılan paraların üzerinde halifelerin isminin olması yer alır.
• İlk Türk İslam devletlerinde hükümdarlar tıraz denilen üzerinde ad ve lakaplarının yazılı olduğu giysiler giyerlerdi.
• Hükümdarlar, resmi belgelerde tevki veya tuğra denilen özel mühürler kullanırlardı.
Saray önünde hükümdar savaşa giderken veya törenlerde nevbet adı verilen müzik çalınırdı.
• Hükümdar sefere ya da bir yere giderken başına ipekten yapılmış bir şemsiye olan "çetr" tutulurdu.
Tıraz
Menşur
Cetr
• Türk İslam devletlerinde devlet işlerinin daha rahat yürütülmesi için divanlar oluşturulmuştur.
TÜRK İSLAM DEVLETLERİNDE DİVANLAR
KARAHANLILAR
DİVAN-ı ÂLİ
DİVAN.ı TUĞ
DİVAN-ı IşRAF
DİVAN-ı ARZ
TARİH - TYT-AYT
GAZNELiLER
VEZAR
DİVAN-ı RİSÂLET
Divan-1 Ali: Karahanlılarda, vezir başkanlığında toplanan
bu divanda, devlet meseleleri ile ilgili kararlar alınırdı.
Divan-1 Tuğra: Karahanlllarda, devletin iç ve dış yazış-
malan ilgilenen bu divanın başkanı Tuğrai isimli görevliydi.
Divan-1 Vezaret: Gaznelilerde, vezir başkanlığında topla-
bu İle İlgili genel meselelere ve mali işlere
bakardı.
Divan-1 Risalet: İç ve dış yazışmaların yürütüldüğü divan-
Divan-1 İstifa: Karahanlılarda ve Gaznelilerde mali işler-
den sorumlu olan divandır. Başkanı müstevfidir.
Divan-ı Işraf: Karahanlı ve Gaznelilerde, devletini gizli ha-
ber alma teşkilatı gibi çalışsa de, devlet içinde mali ve idari
işlerini denetlerdi. Başkanı Müşrif idi.
Divan-ı Arz: Karahanlı ve Gaznelilerde bu divan askerlik
işlerini yürütürdü. Başkanı emir-i arz adlı görevliydi.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
63
