.ıAhMA
CEMİYETLER
MİLLÎ VARLIĞA DÜŞMAN CEMİYETLER
MİLLÎ MÜCADELE'YE HAZIRLIK DÖNEMİ-ı
MİLLÎ CEMİYETLER
Devletin içinde bulunduğu zor durum karşısında kurtuluşun ge-
rekirse büyük bir devletin manda ve himayesiyle sağlanacağını
savunan millî varlığa düşman cemiyetler, İstanbul Hükümetinin
tutumunu desteklediler.
1. Kürt TeâlÎ-i Cemiyeti: Bu cemiyet, Wilson İlkeleri'ne dayanarak
Doğu Anadolu'da bağımsız bir Kürt devleti kurmayı hedefledi,
2. Hürriyet ve İtilaf Fırkası: İttihat ve Terakki Partisine ve Ba-
tılılaşmaya karşı bir duruş sergileyen cemiyet, İngilizlerle iş
birliği yaparak saltanatın devamı için çalıştı,
3. TeâlÎ-İ İslam Cemiyeti: İngilizler tarafından desteklenen ve
Osmanlı Devleti'nin dinî esaslara bağlı kalınarak kurtarılabile-
ceği düşüncesindeki cemiyet, saltanat ve hilafetin güçlendiril-
mesi gerektiğini savundu,
4. İngiliz Muhipleri Cemiyeti: Cemiyetin temel amacı, İngiliz
himayesine girmekti. İstanbul'da siyasi ve askerî casusluk faa-
liyeti gösteren cemiyet, özellikle basın yayın yoluyla yürüttü-
ğü propaganda çalışmalarıyla etkili oldu.
5. Wilson prensipleri Cemiyeti: Milli Mücadele'den hemen
önce toplanan, çoğunluğu gazeteci, yazar, doktor ve avukat-
lardan oluşan cemiyetin amacı Amerikan himayesine girmek
ve Amerika'dan yardım almaktı.
6. Sulh ve Selâmet-i Osmaniye Fırkası: İngilizlerden talimat
alan cemiyet, ülkede kurtuluşun padişah ve halifenin emirleri-
ne bağlılıkla sağlanacağını savundu.
Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler
Rum, Ermeni ve Yahudi azınlıklar, ülkeyi içten yıkmak amacıyla örgüt-
lenmeye ve cemiyetler kurmaya başladılar. Wilson İlkeleri'ni kendi
menfaatlerine uygun biçimde kullanabilmek için sahte nüfus kayıtları
düzenlediler. Türk ve Müslüman halkı çeteler aracılığıyla göçe zorladılar.
1. Ermenilerin Kurduğu Cemiyetler
Hınçak ve Taşnaksutyun Cemiyetleri: Doğu Anadolu ve Çu-
kurova'da bağımsız bir Ermeni devleri kurmak amacı güden bu
cemiyetler, Ermeni Patriği Zaven Efendi tarafından desteklen-
mekteydi.
2. Rumların Kurduğu Cemiyetler
a. Pontus Rum Cemiyeti: 1904'te Merzifon Amerikan Ko-
leji bünyesindeki cemiyetin amacı Batum'dan İnebolu'ya
kadar uzanan bir Rum devleti kurarak ileride Yunanistan
ile birleşmekti.
b. Mavri Mira Cemiyeti: Fener Rum Patrikhanesi ve İngiliz-
lerin desteğiyle kurulan cemiyetin amacı Megali İdea'yı ger-
çekleştirmekti.
c. Etniki Eterya Cemiyeti: Patrikhanenin desteği ile Batl
Anadolu'daki Rum nüfusu artırmak ve Doğu Karadeniz'de
bir Rum devleti kurmak amacındaydı.
3. Yahudilerin Kurduğu Cemiyetler
Alyans İsrailit ve Makabi Cemiyetleri: Filistin'de bir Yahudi
devleti kurmak amacındaki bu cemiyetler Osmanlı Devleti'n-
de yaşayan Yahudilerin ticari çıkarları için faaliyet gösterdiler.
TARİH - TYT AYT
Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışından önce vatanın ver
yer işgal edileceğini anlayan vatansever Türk halkı, Anado-
lu ve Rumeli'de teşkilatlanmaya başladı. Teşkilatlanmalar
bölgesel nitelik taşmaktaydı, Bu süreçte kurulan yararlı
cemiyetler, özellikle düşmanların niyetlerini halka açıkla-
yıp onları aydınlatarak kululuş çareleri aramaya gayret
gösterdiler.
a. Kars İslam Şûrası: Osmanlı orduları Mondros
Ateşkes Antlaşması'nın hükümlerine göre "Elvi-
ye-İ Selâse"den (Kars, Ardahan, Batum) çekilmek
zorunda kalınca Ermenistan ve Gürcistan Cumhuri-
yetlerinin istilasına engel olmak üzere Wilson İlke-
leri'ne göre toplandı.
b. Trakya-paşaeli Müdâfaa-İ Heyet-İ Osmaniye
Cemiyeti: Batı Trakya'yı düşman işgaline karş savu-
narak bu bölgenin Yunanlara verilmesini önlemek
amacıyla kuruldu. Ayrıca vatan işgalden kurtulmazsa
bağımsız bir Trakya Cumhuriyeti kurmayı amaçladı,
c. İzmir Müdâfaa-i Hukuk-' Osmaniye Cemiyeti:
İzmir'in Yunanlara verileceği haberinin duyulması
üzerine kurulan cemiyet, Wilson İlkeleri'ne daya-
narak bölgenin Türklüğünü göstermeye çalıştı.
ç. İzmir Redd-İ İlhak Cemiyeti: İzmir Müdâfaa-i
Hukuk-1 Osmaniye Cemiyeti İle birleşerek bölgenin
Türklüğünü göstermeye çalıştı ve İzmir'i Yunan İş-
galine karşı savundu, Balıkesir ve Alaşehir Kongre-
lerinin toplanmasında etkili oldu,
d. Kilikyalılar Cemiyeti: Merkezi İstanbul'da olan
cemiyet Çukurova'nın Türk yurdu olduğunu ispat
etmek ve bölgenin Ermenilere verilmesini engelle-
mek amacıyla kuruldu.
e. Trabzon Muhâfaza-İ Hukuk-1 Millîye Cemiyeti:
Trabzon ile civarının Rumlara verilmesini ve böl-
gede bir Pontus devleti kurulmasını önlemek için
mücadele etti.
f. Millî Kongre Cemiyeti: İstanbul'daki aydınlar ta-
rafindan kuruldu. Ermeni ve Rum propagandaları-
na karş Türk milletinin haklılığını basın yayın yoluy-
la bütün dünyaya duyurmaya çalıştı,
g. Karakol Cemiyeti: Anadolu'ya personel, silah,
teçhizat kaçırarak ve Anadolu'yla haberleşmeyi sağ-
layarak Milfi Mücadele'ye destek olmayı amaçladı,
ğ. Doğu Anadolu (Vilâyât-ı Şarkiyye) Müdâfaa-i
Hukuk-' Millîye Cemiyeti: Merkezi İstanbul'da Olan
cemiyet Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurul-
maşını engellemek ve bölgenin Türklüğünü savun-
mak için mücadele verdi,
h. Anadolu Kadınları Müdâfaa-i Vatan Cemiyeti:
Türk kadınlarının Millî Mücadele'deki varlığını sim-
geleyen cemiyet, Kuvay•ı Millîye birliklerine nakdi ve
ayni (eşya, erzak vb.) yardım kampanyaları yaparak
Millî Mücadele'yi destekledi,
MEBİ KONU ÖZETLERİ
181
