ı. TBMM DÖNEMİ
4. Şeyh Eşref Ayaklanması (26 Ekim-24 Aralık 1919)
ARİ
DERS
Şeyh Eşref Bayburt Bölgesi'nde isim yapmış ve kurduğu tarikat vasıtasıyla Erzurum ve Sürmene Bölgesi'ne ka-
dar etkisini genişletmiştir. Bayburt'un Hart köyünde oturan Şeyh Eşref'i Erzurum valiliği, kaymakam yoluyla
Erzurum'a çağırmış; ancak Şeyh hükûmetin bu emrine uymamış müritlerini silahlandırarak halka korku ve deh-
şet saçmağa başlamıştır.
Şeyh "Şeriat sahibi olduğunu, Allah tarafindan gönderildiğini ve bütün kainatla harp edeceğini" etrafa dağıttığı
bildirilerle ilan eder ve cuma günü de adına hutbe okutur. 24 Aralık 1919 tarihinde Hart'a askerî kuvvet gönde-
rildi. Şeyh ve ailesi çarpışmalarda ölünce diğer asiler teslim oldular.
5. Kuvayı İnzibatiye Harekâtı
Damat Ferit, İngilizlerden aldığı destekle düzenli bir askerî birlik kurmuştur ki bu kuvvet "Kuvayı İnzibatiye"
adıyla tarihe geçmiştir. Kuvayı İnzibatiyenin kuruluş amacı 18 Nisan 1920 tarihli İstanbul Hükûmetinin çıkardığı
kararnamede şöyle belirtiliyordu. "Devlet yasalarını uygulayan hükûmet memurlarını zor kullanarak görevini
yapmaya engel olan ve Kuvayı Millîye adını taşıyan eşkiyaları tepelemek için Kuvayı İnzibatiye, devletin silahlı
kuwetidir. Bu kuruluş Harbiye ve Dahiliye Bakanlıklarına bağlı olacaktır."
Kuvayı İnzibatiye kuwetlerinin başına Süleyman Şefik Paşa ile Ahmet Anzavur getirilmişlerdi. 17 Mayıs 1920
günü Anzavur Geyve istasyonuna hücum etti. Ali Fuat Paşa komutasındaki millî kuwetlerden darbe yiyen An-
zavur kuvvetleri dağılarak İzmit'e çekildiler.
6. Birinci Düzce Ayaklanması (13 Nisan-31 Mayıs 1920)
Marmara Bölgesi'nde ortaya çıkan ayaklanmalarda İngilizlerle İstanbul Hükûmetinin tertipleri ve kışkırtmaları
etkili olmuştu. Düzce'ye hakim olan asiler Benek Sefer'i, Düzce kaymakamı, Maan Ali'yi jandarma komutanı Koç
Bey'i; belediye başkanı yaptılar. İsyancılar 18 Nisan 1920'de Bolu'yu da işgal ettiler.
İsyanın genişlemesi üzerine Ankara Hükûmeti Trabzon Milletvekili Hüsrev (Gerede) Bey başkanlığında bir irşat
heyetini Bolu'ya gönderdi. Ancak asiler tarafindan rehin alındılar. Asiler hareketlerine devam ettiler.
ö İsyanın bastırılması için Çerkez Ethem, Binbaşı Nazım, Kaymakam Arif, Binbaşı İbrahim, Ali Fuat Paşa ve Refet
Bey emrindeki birlikler isyan bölgesinde asilerle mücadeleye başladılar. 25 Nisan'da Beypazarı, 2 Mayıs'ta Göy-
nük alındı.
7. Yenihan (Yıldızeli)'da Postacı Nazım ve Zile
ö Ayaklanması 14 Mayıs-12 Haziran 1920 Yıldızeli-şivas posta nakliyat işlerini yürüten Postacı Nazım, işinde iflas
etmiş ve adını değiştirerek bölgenin köylerinde dolaşmaya başlamıştır. Çerkez Kara Mustafa'yı da yanına alan
Postacı Nazım yedi yüz kadar taraftarıyla halkı isyana kışkırtmıştır. İsyana halkın katılmasında yapılan yalan yan-
Ilş propagandanın da tesiri olmuştur.
14 Mayıs 1920'de Yenihan'da başlatılan ayaklanma Zile'ye geçmiştir. 6 Haziran 192(Yde Zile'yi basan asiler jan-
damalara saldırdılar. Zile müftüsü de isyana destek verince Yenihan olayı Zile ayaklanmasına dönüştü, İsyan
kısa zamanda çevre köylere de yayıldı. İsyanın bastırılması için Beşinci Tümen görevlendirildi, Yarbay Cemil
Cahit 11 Haziran 1920 de askerî kuwetlerle Zile'ye geldi. İsyanı çıkaranlardan 22 kişi idam edildi.
8. Cemil Çeto Ayaklanması (20 Mayıs-7 Haziran 1920)
İngiliz ve Fransızların kışkırtması ve desteklemesi sonucunda Kürt Teali ve Teavün Cemiyeti bölgedeki Kürt
aşiretlerini ayrı bir devlet kurmak için devamlı olarak kışkırtıyor, Fransızlar ve İngilizlerin Mustafa Kemal Paşa
Hükûmetini ortadan kaldıracakları propagandasıyla isyana teşvik ediyordu. Bu kışkırtmalar sonucunda Bahti-
yar Aşireti Reisi Cemil Çeto Garzan'da 300 kadar silahlı adamıyla harekete geçti. Cemil Çeto üzerine 20 Mayıs
192ffde 13. Kolordudan ikinci tümen gönderilmiş ve on beş gün kadar devam eden çarpışma sonucunda Cemil
Çeto ve dört oğlu 7 Haziran 192CYde teslim olmuştur.
wwwdİzgİkİtap.com
293
SMNLYALÇIN
