ı. TBMM DÖNEMİ
ARİ
DERS
0
İsyanın bastırılması için Merkez Ordusu Komutam Nurettin Paşa 13 Mart 1921'de hükûmet tarafından görev-
lendirildi.
Koçgiri isyancılarıyla Kemah, Erzincan, Refahiye, Zara bölgelerinde askerî kuvvetlerle, isyana karşı olan halk ara-
sında çarpışmalar devam etti. İsyanın bastırılması için Giresun Müfrezesinin başında bulunan Osman Ağa (To-
pal Osman) da büyük gayret gösterdi.
17 Haziran 1921'de isyanın elebaşlarından Haydar Bey' in kardeşi Alişan ve 32 isyancı ileri geleni ile beş yüz asi
teslim oldular ve böylece isyan bastırılmış oldu.
13' Azınlıkların çıkardığı Ayaklanmalar:
Anadolu'nun işgal altında olmasından yararlanmak isteyen Ermeni ve Rumların çıkardığı ayaklanmalardır.
Ğ Güney ve doğu illerinde Ermeniler, Karadeniz Bölgesi'nde de Rumlar ayaklandılar. Ermenilere karşı Kâzım Kara-
bekir, Rumlara karşı Nurettin Paşa komutasındaki Türk birlikleri ayaklanmaları bastırmıştır.
14. Çopur Musa-Afyon Ayaklanması
Yunanlıların kışkırtmaları sonucu çıkmış ve kuvayimilliye birlikleri tarafından bastırılmıştır.
15. Kuvayımilliye Birliklerinin Ayaklanmaları
ö Kuvayımilliye içinde yer alıp işgal devletleriyle ve isyan eden azınlıklarla savaşan ama düzenli orduya katılmak
istemeyen birliklerin ayaklanmalarıdır. Demirci Mehmet Efe ve Ethem en önemlileridir. Demirci Mehmet Efe
Ayaklanması Refet Bey (Bele), Çerkez Ethem Ayaklanması ise İsmet Bey (İnönü) kuvvetlerince bastırılmıştır.
Ethem Bey ve Kardeşlerinin Ayaklanması (Ocak 1921)
Kuvayımilliye'ye dâhil olan Ethem Bey hem Yunanlılara karşı yaptığı mücadelede hem de iç ayaklanmaların bas-
tırılmasında oynadığı rollerle giderek güçlenmişti, Mustafa Kemal Paşa ve Fevzi Paşa'ya karşı saygısız bir tavır
içine girmişti. Yozgat ayaklanmasını bastırdıktan sonra, valinin teslimine engel olan Mustafa Kemal Paşa'ya karşı
sert bir tavır takınmış ve "Ankara'ya geldiğimde Mustafa Kemal'i meclis kapısına asacağım." diyecek kadar küs-
tahlaşmışür.
ö Reşit, Tevfikve Ethem kardeşler "Kuva-yışeyyaren kuwetinin başında bulunarak birçok ayaklanmayı bastırmak-
la önemli rol oynadıklarından zamanla kendilerini daha da güçlü hissetmeğe başlayarak Türkiye Büyük Millet
Meclisinin otoritesini de tanımamaya başlamışlardı. Çerkez Ethem ve kardeşleri mecliste ve meclis dışında dü-
zenli ordunun aleyhinde konuşmaya başladıkları gibi; İsmet Paşa'nın da Batı Cephesi Komutanlığına atanmasını
kabullenememişler, "Yeşil Ordu" cereyanının da başında bulunarak ateşli bir şekilde çalışmışlardır.
Ethem Beyvekardeşleri Batı Cephesi haberleşmelerine "Kuva-yışeyyare Komutanlığı" olarak yasak getirmiş ve
"Umum Kuva-yı Seyyare ve Kütahya Havalisi Komutanlığı" adını kullanarak niyetini ve hakim olma düşüncesini
açığa vurmuştur. Bu arada Karacaşehir'de kurduğu "Karakeçili Müfrezesi"nin Batı Cephesi Komutanlığınca de-
netlenmek istenmesine de karşı çıkmışür.
Kütahya Bölgesi'nde bulunan Ethem ve kardeşleriyle görüşmeler devam etti. Ethem Bey, Batı Cephesi Komutan-
lığında bazı komutanların değişmesini istemiştir. 27 Aralık 1920'de heyet görüşmelerle ilgili bilgiyi Büyük Milet
Meclisi Başkanlığına yani Mustafa Kemal Paşa'ya sundu. Mustafa Kemal Paşa kardeş kanı dökülmemesi için
uzlaşma yollarını aradı. Bu doğrultuda Bakanlar Kurulu 2 Ocak 1921 tarihinde Ethem ve kardeşleri komutadan
çekilirlerse affedilecekleri kararını aldı ve karar Çerkez Ethem'e bildirildi.
Ethem'in anlaşma yerine ayaklanmayı seçmesi üzerine kuvvet gönderildi. 5 Ocak 1921'de Gediz, Ethemkuvvet-
lerinden temizlendi. Ethem ve kardeşleri TBMM yerine Yunanlıları tercih ettiler ve anlaşmak için 3 Ocak 1921'de
bir adamını Yunanlılara gönderdi. Yunan ordusuna giderek Yunanlılarla 7 Ocak 1921'de bir protokol imzalandı.
Protokola göre; Ethem birlikleriyle Yunan tarafına girecek ve silahlar teslim edilecek.
www.dizgikitap.com
SMNLYALÇIN
