Hüsrev ü Şirin / Şeyhî
İran şahl Hürmüz'ün Oğlu Hüsrev, Ermen melikesi Mehin Ba-
Şirin adında bir yeğeni Olduğunu öğrenir, resmini gör-
düğü bu güzele âşık olur. Yaşanan maceralardan sonra Hüs-
rev İle Şirin buluşur. Hüsrev. ülkesindeki karışıklıkları bastırmak
için Şirin'den aynhp ülkesine döner ve Rum kayserinden yar-
dm ister. Rum kayseri de kızı Meryem'i alması koşuluyla yar.
dm etmeyi kabul eder. Mehİn Banu Ölünce Şirin. Ermen'e hü-
kümdar olur. Bu arada Ferhat adlı bir nakkaş da Şirin'e âşık ol-
muştur. Şirin'i Ferhat'tan kıskanan Hüsrev, ona Şirin'in öldüğü
haberini gönderir. Bu yalan habere İnanan Ferhat, elinden kü-
lüngü fırlatıp kendini kayalardan atarak yaşamına son verir;
Hüsrev de Şirin'e kavuşup onunla evlenir.
Leyla ile Mecnun / Fuzülî
Leyla ve Kays (Mecnun) okul yıllarında birbirlerine âşık olmuş-
lardır. Kısa zamanda her yere yayılan bu aşkı duyan annesi,
Leyla'yı okuldan alır ve onun Kayş'la görüşmesini yasaklar. Ay-
nük ızdrabıyla kahrolan Kays, halk arasında Arapçada deli an-
larnına gelen Mecnun diye anılmaya başlar. Sevdası yüzünden
çöllere düşen Mecnun'a birçok kişi Leylayı unutmasını söyler
ancak onun için kâinat artık Leyla'dan ibarettir ve bu aşktan
asla vazgeçmez. Uzun arayışlar sonunda Leyla, Mecnun'u çöl-
de bulur fakat Mecnun onu tanımaz. Mecnun'un "Leyla benim
içimdedir. sen de kimsin?" sözü onun beşerî aşktan ilahi aşka
ulaştığını gösterir. Leyla, kısa süre sonra hayata gözlerini yu-
mar. Mecnun, Allah'a kendi canını da almaşı, böylece Leyla'sı-
na kavuşturması için dua eder ve duası kabul olur.
Şem ü Pervâne / Lamii Çelebi
Konuşu aşk Olan bu sembolik mesnevide mumun etrafında
delice dönüp duran kelebek (pervane) âşığa, mum (şem) da
maşuka benzetilmiştir. Pervanenin mum ışığı etrafında her se-
ferinde ona daha yaklaşarak döndükten sonra kendini aleve
atıp yok etmesi, sevdiğiyle yakıcı bir vuslata ermek şeklinde
düşünülmüştür. Doğu edebiyatlarında aşk teması işlenirken
ele alınan Şem ve pervane sembolleri, divan şairlerine de İl-
harn kaynağı olmuştur.
Hüsn ü Aşk / Şeyh Galip
Araplar içindeki Beni Muhabbet (Sevgi Oğulları) kabilesi bü-
yüklerinden birinin bir oğlu (Aşk), bir başkasının da bir kızı
(Hüsn) Olur. Bu gençler, "Edeb' denen Okulda Molla-" Cünûn
adındaki hocadan ders Okudukları sırada birbirlerine âşık olur-
tar. Aşk, Hüsn'ü istemeye gider. Fakat kabile büyükleri, Kalb
ülkesine gidip oradaki kimyayı getirmedikçe Hüsn Aşk'a ver-
meyeceklerini söylerler. O da bunun üzerine Gayret'le birlikte
yola koyulur. Yolda birçok sıkıntı çeker. Çilelerle dolu bu dö-
nemden sonra Aşk, Hüsn İle tek bir varlık olduğunun şuuruna
erer.
79
