HÜCRE BÖLÜNMESİNİN KONTROLÜ
Hücre döngüsü genlerin kontrolünde gerçekleşir.
Evrelerin geçişleri arasında ilişkiyi sağlayan kontrol noktalan
vardır.
Kontrol noktalan, kendinden önceki Olaylar tamamlanmadan
sonraki süreçlerin gerçekleşmesini engelleyerek "dur" sinya-
li verir.
Olaylar eksiksiz tamamlanırsa "devam et" sinyali verir.
Sinyaller özel proteinlerce verilir.
Üç kontrol noktası vardır. (Gı - —M)
Gl (İnterfaz)
Hücre yeterli büyüklüğe ulaşıp ulaşılmadığı kontrol edilir.
(Organel, enzim, ATP gibi moleküllerin miktanna bakılır.)
Ortamda yeterli besin ve büyüme faktörünün miktan kont-
rol edilir.
DNA'da hasar var mı yok mu kontrol edilir.
Hücrede problem varsa düzeltilene kadar beklenir.
Bazı hücreler döngüden çıkarak Go evresi olarak adlan-
dırılan durgun döneme girer. (sinir, kas hücreleri vs.)
G2 (İnterfaz)
DNA eşlenirken hata, hasar var mı diye kontrol edilir.
Varsa, durum düzeltilinceye kadar "dur" sinyali verir.
Hata- hasar düzeltilirse "devam etn sinyali verir.
M (Metafaz)
Kromozomların kinetokor bölgelerinden iğ ipliklerine doğ-
ru bir şekilde bağlanıp bağlanmadığı kontrol edilir.
Bütün kinetokorlar iğ ipliklerine bağlanmışsa 'devam et"
sinyali verilir.
Böylece anafaz evresine geçilir.
DİKKAT p
Büyüme faktörü:
Belirli vücut hücreleri tarafından üretilen özel proteinlerdir.
Hücrenin bölünebilmesi için ortamda yeterli miktarda bu-
lunmalldır.
Hücreyi bölünmeye sevkeder.
Hücrenin aşırı çoğalmasını engeller.
DİKKAT
Hücre döngüsünün kontrolü bozulursa kanserli hücreler olu-
Kanserli hücreler.
DNA eşlenmesindeki hatalar ve büyüme faktörü azlığı en
önemli sebeptir.
Hücre bölünme sinyaline doğru cevap veremez.
Hücre devamlı ve kontrolsüz bölünmeye başlar.
Kanserli hücrelerde anormal kromozom takımları Oluşur.
Örnek: Hela hücresinde 70 - 80 kromozom
Kanserli hücreler birikerek tümör (ur) oluşumuna neden olur.
Tömürler dokuyu sıkıştırır.
Doku içine sızar.
Dokuyu tahrip eder.
» Tahrip olmuş doku, organ ve sistem canlının Ölümüne ne-
den olabilir.
Kanserli hücreler yayılmazsa dokuda kalır. (iyi huylu tümör)
Kanserli hücreler lenf ve kan aracılığı ile diğer dokulara yayı-
lırsa metastaz denen durum oluşur. (kötü huylu tümör)
Kanser oluşumuna neden olan faktörler:
Virüs
Sigara ve alkol
Uzun süre güneş ışığına maruz kalma
Aşrı dozda röntgen ışınlan
Bazı kimyasallar (saç boyası, kozmetik ürünleri)
Hava kirliliği
Kötü beslenme
Baz ilaçlar
Kanser belirtileri:
İyileşmeyen yaralar.
Öksürük
Uzun süre ses kısıklığı
Yutkunma güçlüğü
Hazımsızlık
Vücudun herhangi yerinde çıkan şişlik ve sertlikler.
