9./hite / BOŞALTIM SİSTEMİ
Örnek Sorular
Oksijenli solunum olayında substrat olarak,
I. glikoz,
II. amino asit,
III. yağ asiti
moleküllerinden hangilerinin kullanılması
durumunda amonyak oluşur?
A) Yalnız II
B) Yalnız III C) ı ve II
D) ive III
E) II ve III
2.
3.
Aşağıdaki grafikte üç farklı azotlu atığın zehirli-
lik dereceleri verilmiştir.
Zehirlilik derecesi
II
Azotlu boşaltım
maddesi
Bu maddeler ile ilgili aşağıda yapılan eşleş-
tirmelerden hangisi doğrudur?
Hücrelerde metabolizma sonucu oluşan zararlı ya da işe yaramayan molekülle-
rin vücuttan uzaklaştırılmasına boşaltım denir.
Boşaltım sistemi, metabolik atıkları vücudun dışına atarak vücudun iç dengesi-
ni koruyan bir sistemdir. Böylece homeostasi'ye büyük katkı sağlar.
Boşaltım sisteminin görevleri aşağıdaki gibidir:
• vücudun su ve tuz dengesinin korunması,
• kan pH'ının belirli sınırlar içinde tutulması,
• amonyak ve üre gibi toksik maddelerin vücuttan atılması,
• alyuvar yapımını sağlayan eritropoietin hormonunun üretilmesi
Hayvanların temel boşaltım maddeleri karbon dioksit, su, amonyak, üre ve ürik
asittir.
Bu moleküllerden karbon dioksit ve su, organik besinlerin oksijenli solunumda
parçalanması sonucu oluşur.
Hayvanlardaki en önemli boşaltım maddesi amonyaktır. Bu molekül;
• amino asitlerin oksijenli solunumda kullanılması,
• amino asitlerin glikoz gibi moleküllere dönüşmesi
gibi olayların sonucunda açığa çıkar.
Amonyak çok zehirli bir molekül olduğundan bol su ile seyreltilmesi gerekir. Bu
nedenle azotlu atıklarını amonyak şeklinde atan canlılar, idrarla çok miktarda su
kaybederler.
Karada yaşayan hayvanların çoğu su kaybını azaltmak için amonyağı
ATP harcayarak üre ya da ürik asite çevirirler. Bu karada yaşayan hayvanlarda
su kaybını azaltan bir adaptasyondur.
A)
B)
C)
D)
E)
Amonyak
Üre
Ürik asit
Üre
Ürik asit
Üre
Amonyak
Amonyak
Ürik asit
Üre
Ürik asit
Ürik asit
Üre
Amonyak
Amonyak
Karbonhidratlar
Amonyak
Balıklar
Yağlar
H20
Üre
rotein
Nükleik asitler
¯NH2 gruplan
H
Azotlu atıklar olan,
a. amonyak,
b. üre,
c. ürik asit
molekülleri ile ilgili,
o
c
c
Ürik asit
III.
Karada yaşayan hayvanlar su kaybını
azaltmak için a'yı b ya da c'ye çevirirler.
a'nın b ya da c'ye dönüştürülmesi sıra-
sında enerji harcanır.
b ile atılan su miktarı c ile atılandan çok-
tur.
Memeli ve ergin kurbağalar Sürüngen, kuş ve böcekler
Aşağıda amonyak, üre ve ürik asit bazı özellikleri bakımından karşılaştırıl-
mıştır:
ifadelerinden hangileri doğrudur?
C) ı ve III
A) Yalnız II
B) iveli
•
•
D) II ve III
-y
E) ı, II ve III
Zehir miktarına göre: Amonyak Üre Ürik asit
Atılan su miktarına göre: Amonyak Üre Ürik asit
Dönüşüm için gereken ATP miktarına göre: Ürik asit Üre Amonyak.
Vücutta biriktirilebilme miktarına göre : Ürik asit Üre Amonyak
166
