Hazırlık Dönemi
• Bu dönem şiirleri üzerinde halk edebiyatı etkileri
görülür.
• Batı'dan çeviriler dikkat çeker. Özellikle Fransız
edebiyatındanahikâye çevirilerinin
yapıldığı bir geçiş dönemidir. Divan edebiyatı ile
Tanzimat edebiyatı arasında bir köprü gibidir.
• Devlet eliyle çıkarılan ilk Türk gazetesi olan
Takvim-i Vakayi bu dönemde çıkarılır.
• Bu dönemde Yusuf Kamil Paşa'nın Fenelon'dan
çevirdiği Telemak, ilk çeviri romanımızdır.
• Sosyal sahada eşitlik ve hürriyet fikirlerinin
doğuşunun yavaş yavaş başladığı dönemdir.
I. Dönem
Tanzimat Edebiyatı
• Toplum için sanat anlayışı hâkimdir.
• Dilin sadeleşmesi gerektiğini söylemişler ancak
pek başarılı olamamışlardır.
• Hece ölçüsünün ulusal nazım ölçüsü olduğu kabul
edilmekle birlikte yine aruz ölçüsüyle şiirler yazılma-
ya devam edilmiştir.
• Şiirde biçim açısından bir gelişme olmamış ancak
eski biçimlerle (gazel, kaside, terkibibent gibi) yeni
konuları (toplumsal konular) işlemişlerdir.
• Fransız Devrimi'nin getirdiği
:hak, adalet, özgürlük, eşitlik*' •
gibi kavramlar
edebiyatta ilk kez kullanılmaya başlanmıştır.
• O döneme kadar görülmeyen roman, öykü, tiyatro,
makale, eleştiri, gazete vb. düzyazı türleri edebiya-
tımıza girmiştir.
• Edebiyat tarihiyle ilgili ilk çalışmalar başlamıştır.
• Klasisizm ve romantizm akımlarının etkisi vardır.
• Bu dönem sanatçıları aynı zamanda devlet
adamıdır.
Temsilcileri: İbrahim Şinasi, Namık Kemal,
Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami
Ahmet Vefik Paşa, Direktör Ali Bey, Ali Suavi
TORK mü VE EDEBİYATI
ı. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI (1860 - 1876)
Namık Kemal
Vatan şairi olarak bilinmiştir. Şiir, tiyatro, roman, tarih, eleştiri türlerin-
de kaleme aldığı eserlerinde vatan, ulus, özgürlük, hak, adalet, tut-
saklık, baskı vb. kavramları işlemiştir. Halkın bilinçlenip gelişmesi için
sanatı bir araç olarak görmüştür. Tiyatroyu bir eğlence olarak görür
ama eğlenceler içinde en güzelidir, der. Romantizm akımından etki-
lenmiştir. Ziya Paşa ile yurt dışında Hürriyet gazetesini çıkarmıştır.
Ziya Paşa'nın eski ile yeni edebiyat arasındaki çatışması üzerine
Tahrib-i Harabat adlı kitabını yazmıştır.
Eserleri
Şiir: Namık Kemal'in Şiirleri, Hürriyet Kasidesi
Tiyatro: Vatan yahut Silistre (ilk sahnelenen tiyatro), Zavallı Çocuk
Akif Bey, Gülnihal, Celalettin Harzemşah, Karabela
Roman: İntibah (ilk edebî roman), Cezmi (ilk tarihî roman)
Eleştiri: Tahrib-i Harabat (İlk eleştiri), Takip, Renan Müdafaanamesi
Tarih: Osmanlı Tarihi, Kanije
Mektup: Magosa Mektupları
Ahmet Mithat Efendi
'Yazı Makinesi" olarak bilinir. Eserlerinde halkı eğitmeyi amaçlamıştır,
bu yüzden teknik bakımından zayıftır. Eserlerinde akışı kesip bilgi ver-
miştir. Toplum için sanat anlayışını benimsemiştir. Sade, açık bir dil
kullanmıştır. Eserlerinde romantizmin etkisi vardır."Hace-i Evvel
(ilkokul öğretmeni)" lakabıyla bilinir. Dekadanlar adlı eserinde Serve-
tifünuncuları eleştirmiştir. Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarmıştır.
Eserleri
Hikâye: Kıssadan Hisse, Letaif-i Rivayat (ilk öykü)
Roman: Yeniçeriler, Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Felatun Bey'le
Rakım Efendi, Süleyman Musli, Henüz On Yedi Yaşında
Esrar-l Cinayat, Dürdane Hanım, Dünyaya İkinci Geliş, Jön Türk
Paris'te Bir Türk Tiyatro: Eyvah, Çerkez Özdenler, Çengi
Gezi: Avrupa'da Bir Cevelan Biyografi: Beşir Fuat
Şemseddin Sami
Dil, sözlük, ansiklopedi ve çeviri alanlarında yaptığı çalışmalarla tanın-
mıştır. Orhun Yazıtları ve Kutadgu Bilig üzerinde çalışmalar yapmıştır.
Bu eserleri Türkiye Türkçesine çevirmiştir. Türk edebiyatındaki ilk yerli
romanı yazmıştır. Sabah ve Tercüman-ı Şark adlı gazeteleri çıkarmış-
İbrahim Şinasi
Modern anlamda ilk Türk tiyatrosu Şair Evlenmesi adlı töre kome-
dişiyle edebiyatımıza Batı tiyatrosunun ilk ömeğini kazandırmıştır.
Eserde görücü usulünün kötü yanlarını işlemiştir. Tercüman-ı Ahval'i
(ilk özel gazete) çıkarmasıyla Tanzimat edebiyatını başlatmıştır. İlk
makaleyi (Tercüman-l Ahval Mukaddimesi) yazmıştır.NoktaIama işa-
retlerini ilk defa o kullanmıştır. La Fontaine'den fabllar tercüme et-
miştir. Lamartine'den manzum çevirileri vardır.
Eserleri
Şiir: Müntehabat-ı Eşar, Divan-ı Şinasi
Çeviri Şiir: Tercüme-i Manzume (ilk şiir çevirileri)
Atasözleri Derlemesi: Durub-l Emsal-i Osmaniye
Tiyatro: Şair Evlenmesi
Makale: Tercüman-' Ahval Mukaddimesi
Gazete: Tercüman-' Ahval, Tasvir-i Efkâr
Ziya Paşa
Durub-i
emsal-i
Osmaniye
26
Namık Kemal ile eski-yeni çatışması yaşamıştır. İlk başlarda Şiir ve
inşa adlı makalesinde halk edebiyatını övmüş, daha sonra
Harabat
adlı eserinde divan edebiyatını övmüştür. Terkibibent ve terciibent-
leriyle tanınır.
Eserleri
Şiir: Eş'arı Ziya
Antoloji: Harabat
Anı: Defter-i Amal
Eleştiri: Zafemame
Mülakat: Rüya
Makale: Şiir ve inşa
Tarih: Endülüs Tarihi, En izis on Tarihi, Tartuffe
Ali Suavi
Muhbir gazetesindeki yazılarında sade bir dil kullanarak Tanzimat
dönemindeki dilde Türkçülük hareketine öncülük etmiştir.
"Kamusü'I-UIum ve'l-Maarif' (Bilim ve Kültür Sözlüğü) adlı bir
ansiklopedisi de vardır.
Eserleri
Gazete: Muhbir
Direktör Ali Bey
Teodor Kasap'ın çıkardığı ilk mizahi dergi Diyojen'de yazılar yazmış
ve bu yönüyle tanınmıştır. ilk mizahi sözlük olan Lehçetü'l Hakayık'ı
yazmıştır.Yazdığı tiyatrolarla Türk tiyatrosunun gelişmesine katkılar-
da bulunmuştur. Eserleri Güllü Agop ve arkadaşları tarafından Ge-
dikpaşa Tiyatrosunda sahnelenmiştir. Sanatçının 1871 'de yazdığı
Seyahat Jurnali adlı eseri Türk edebiyatındaki ilk günlük ömeğidir.
Eserleri
Tiyatro: Ayyar Hamza, Tosun Ağa, Misafir-i İstiskal, Kokona Yatıyor
Geveze Berber, Letafet, Saffet Bey
Gezi-GünIük: Seyahat Jurnali
Mizah: Lehçetü'l Hakayık, Seyyareler
Eserleri
Roman: Taaşşuk-1 Talat ve Fitnat (lik yerli roman)
Sözlük: Kamus-1 Türkî, Kamus-1 Arabî, Kamus-1 Fransevî
Ansiklopedi: Kamusü'l Âlâm
Tiyatro: Şeydi Yahya, Besa yahut Ahdevefa, Gave
Çeviri: Sefiller, Robinson Crusoe (Çeviri roman)
Ahmet Vefik Paşa
Türk tiyatrosunda özel bir yeri vardır, Türk tiyatrosunun kurucusu sa-
yılmaktadır. Lehçe-i Osmanî adlı Anadolu Türkçesine ait ilk sözlüğü
hazırlamıştır.
Eserleri
Tiyatro: İnfal-i Aşk, Zor Nikâh, Zoraki Tabip, Tabib-i Aşk, Meraki,
Azarya,Yorgaki Dandini, Kocalar Mektebi, Kadınlar Mektebi,
Sözlük: Lehçe-i Osmanî Tarih: Şecere-i Türk Çevirisi
