Havza Bildirisi (28 Mayıs 1919)
• Millî Mücadele Dönemi'nde yayımlanan ilk ulusal bildiridir.
• Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktıktan sonra
25 Mayıs 1919'da Havza'ya geçmiş ve 28 Mayıs'ta buradan
askerî ve mülkî erkâna gönderdiği genelgeyle yurdun işgal al-
tında olduğunu ve direnişe geçilmesi gerektiğini şu sözleriy-
le açıklamıştır:
11
Siyasi bütünlüğümüzün muhafazası için, millî gösteri-
lerin daha canlı olarak belirtilmesi ve devamı gerek-
İğdir... Büyük ve heyecanlı mitingler yapılması, millî
gösterilerde bulunulması ve bunun tüm memleketi
kapsaması, bütün Büyük Devletler mümessilleriyle Ba-
ecnebilere de tesir yapılmakla beraber millî gösteriler-
de âdap ve sükûnetin favkölede korunması, Hristiyan
halka karş bir taarruz ve nümayiş ve düşmanlık gibi
tavır alınması zorunludur.
Havza Bildirisi'nde Ön Plana Çıkan Temel İstekler
Halka dayalı milis kuvvetler
Düzenli ordular dikkatle kulla-
oluşturulmalıdır.
nılmalıdır.
Büyük devletlerin temsilcilik- Yapılacak miting ve gösteriler;
lerine ve İstanbul Hükûmetine de düzen korunmalı, Hristiyan
işgalleri kınayan telgraflar çe- halka saldırı ve düşmanlık
kilmelidir.
pılmamalldır.
İstanbul Hükûmeti 8 Haziran 1919'da İtilaf Devletlerinin iste-
ği üzerine Mustafa Kemal'i İstanbul'a geri çağırmış, Mustafa
Kemal ise bu çağrıya uymayıp "Sadece padişahtan emir ala-
bileceğini" belirterek zaman kazanmak istemiş ve 11 Haziran
1919'da Amasya'ya geçmiştir.
Havza Bildirisi ile millî bilinci uyandırmaya çalışan Mus-
tafa Kemal, bildiriden sonra ilk kez İstanbul'a geri çağrıl-
mıştır.
İngilizler, Havza Bildirisi'ne tepki olarak tutuklu bulunan 67 Türk
devlet adamını Malta Adası'na sürgün etmiştir.
Amasya Genelgesi (Tamimi) (22 Haziran 1919)
Mustafa Kemal Amasya'ya geldiği İlk günlerde emekli müftü
Abdurrahman Kamil Efendi, Büyük Cami'de yaptığı konuşma-
da, memleketin 0 günkü durumunu açıklamış ve aşağıdaki söz-
lerİ söyleyerek Mustafa Kemal'i lider olarak göstermiştir:
Ey ahali! Memleketin istiklali tehlikeye düşmüştür. Bu
felaketten kurtulmak için gerekirse vatanın son ferdine
kadar ölmeyi göze almak lâzımdır- Artık padişahın un-
vam ne olursa olsun bir kıymeti kalmamıştır. Yani kur-
tuluş çaresi, halkın hâkimiyeti ele almasıdır.
1-22 Haziran 1919 gecesi Mustafa Kemal yaveri Cevat Abbas
pey'e genelgeyi yazdırmıştır.
Genelgeyi Onaylayanlar
Rauf "IOrbay) Ali Fuat"besoy)
Kolordu Wnutanğ)
n Müfettişi)Jj
Ali Fuat Cebesoy Amasya Genelgesi için "Mukaddes İttifak"
tabirini kullanmıştır.
Amasya Genelgesi'nin yayımlanmasından sonra 3. Ordu Müfet-
tişi olarak Erzurum'a gelen Mustafa Kemal, 8-9 Temmuz gecesi
askeri görevinden istifa etmiş ve "Sine-i millete" dönmüştür. Bu
süreçte Mustafa Kemal'e en büyük destek 15. Kolordu Komuta-
nı Kâzım Karabekir'den gelmiştir. Kâzım Karabekir: "Ben ve Ko-
lordum emrinizdeyim paşam." diyerek Mustafa Kemal'e bağlıy
lığını bildirmiştir.
Atatürk'ün Anlatımıyla Nutuk'ta Amasya Genelgesi
18 Haziran 1919 tarihinde, Trakya'ya verdiğim direktif-
te İşaret ettiğim bir noktanın uygulanma zamanı gelmiş
bulunuyordu. Hatırınızdadır ki 0 nokta, Anadolu'daki ve
Rumeli'deki millî teşkilatlan birleştirerek bir merkezden
temsil ve idare etmek üzere, Sivas'ta genel bir kongre
toplamaktı. Bu gayenin gerçekleştirilmesi iğn yaverim
Cevat Abbas Bey'e, 21/22 Haziran 1919 gecesi Amas-
yazdırdığım genelgeninpsqsnoktalan şunlargy.„
109
Havza ve Amasya Genelgesi
Amasya Genelgesi'nin Maddeleri
1 Vatan'ın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir.
Kurtuluş Savaşı'nın en önemli gerekçesi belirtilmiştir.
İstanbul Hükûmeti üzerine düşen sorumluluğu yerine getire-
2
memenedir. Bu durum milletimizi yok hükmüne düşürmüştür.
Kurtuluş Savaşı'nın ikinci gerekçesi belirtilmiştir. Kurtuluş Sa-
vaşı sırasında İstanbul Hükûmetine karşı ilk tepkidir.
3 | Milletin bağımsızlığını yine milletin azrni ve karan kurtaracaktır.
Kurtuluş Savaşı'nın amacı ve yöntemi belirtilmiştir. Bu madde
ile "ulusal egemenlik" ilkesinden ilk kez bahsedilmiştir. Genel-
ge bu yönüyle bir "ihtilal beyannamesi" özelliği taşımaktadır.
Milleti
4 için her türlü etki ve denetimden uzak millî bir kurulun var-
lığı gereklidir.
Temsil Heyetinin kurulması fikri İlk kez burada geçmiştir.
Anadolu'nun en güvenli yeri olan Sivas'ta millî bir kongre top-
5
lanmalldır.
Millî Mücadele ulusa mal edilmek istenmiştir.
Bunun için bütün illerin her sancağından, halkın güvenini
kazanmış üç temsilcinin hemen yola çıkarılması gerekmek-
6 tedir. Her olasılığa karşı bu durum milfi bir sır gibi tutulma-
11 ve temsilciler gerekli görülen yerlerde kimliklerini gizleye-
rek gelmelidir.
Kongrenin toplanmasının İtilaf Devletleri ve İstanbul Hükûme-
ti tarafından engellenmesinin Önüne geçilmek istenmiştir.
Doğu İlleri adına toplanan Erzurum Kongresi'ne katılan dele-
7
geler yetişebilirlerse Sivas Kongresine de katılabileceklerdir.
Askerî ve millî örgütler dağıtılmayacak ve kontrolü başkaları-
O
na devredilmeyecek.
Amasya genelgesi Millî Mücadele'nin ilk resmî bildirisi olup
bu bildiri ile Kurtuluş Savaşı'nın amacı, gerekçesi ve yönte-
• mi açıklanmıştır.
Amasya Genelgesi'nden sonra Mustafa Kemal arkadaşlarına
gönderdiği telgrafta: "Artık İstanbul Anadolu'ya hâkim de-
ğil tabii (bağlı) olmak zorundadır." demiştir,
instagram.com/copysinav
