HARİTA BİLGİSİ
Kesrin payı, haritadaki uzunluğu, paydası ise arazideki uzunluğu gösterir.
Harita
üzerindeki.— 1
1 oco
uzunluk
Arazideki gerçek
uzunluk
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki Ölçeklerden hangisinin kul.
lamldlğl bir haritada 1 cm'lik uzunluğun
gerçekte gösterdiği mesafe daha azdır?
Yukarıdaki Ölçek yorumlanırsa: Harita üzerindeki 1 birimlik uzl.mluk, ara-
zidekj 1 000 birimlik uzunluğa karşılık gelmektedir. Başka bir ifadeyle ara-
Zİdekİ 1 000 birimlik gerçek uzunluk, haritada 1 birim İle gösterürnişür.
Ölçek paydaşıyla, Ölçek ters orantılıdır. Yani Ölçek paydaşı sayısal
Olarak büyüdükçe, haritanın Ölçeği küçülür. payda. sayısal olarak kü-
çüldükçe, Ölçek büyür.
1/100
1/2000 p
1/30 000 A
A) 1190. 000
C) 1/300.000
B) 11200. oof
D) 11500.
HARİTA
Çizik Ölçeğin kullanılışı şöyledir:
ş.' İstenilen İki merkez arası harita üzerindeki uzunluk, bir cisim (kağlt,
kalem vb.) yardımıyla belirlenir.
Belirlenen uzunluk, çizik ölçekle karşlaşünlır. Bulunan birim arazide ki
nokta arasındaki gerçek uzunluğu
Belirlenen uzunluk, çizik Ölçekte çentiklere denk gelmiyor da İki çentik
arasında bunmuyorsa, Ölçeğin solundaki küçük birimleri gösteren çen-
tiklerden yararlandır.
2. HARİTA ÇEŞİTLERİ
A Ölçeklerine Göre Haritalar
a. Büyük Ölçekli haritalar
Ölçeği 1/20 000den daha büyük (1/5 000 gibi) haritalardır. Binaların. ba-
sanayi tesislerinin haritalan, kadastro haritalan, şehir imar planlan
vb. küçük alanları ayrıntılı gösteren haritalardır. Planlar, en fazla ayrıntı
İçeren haritalardır (Harita-8).
ç
ÖRNEK SORU:
2S0km
Yukarıdaki haritaya göre Ankara.Sivas
arası kuş uçuşu uzaklık yaklaşık kaç
E) 11600. 000
ÇÖZÜM:
Ölçek payüşmdaki birim, harMMkİ Lük-
lığm arazide kaç birim "rak gösterildiğini
belirtir. Buna göre, paydaşı en küçük Olan
Ölçeğin gerçekte gösterdiği uzunluk birimi
km
A) 100
D) 300
ÇÖZÜM:
B) 150
q 200
E) 400
1/400 000
1/5 000 000
1/60000
1/700 000 000
1/1 000 000 000
b. Çizik (çizgi.grafik) Ölçek
(DUK
I Kü ülür
en azdır.
ÖRNEK SORU:
YANIT: A
Haritalardaki uzunlukların, gerçekte ne kadar olduklarını bir doğru üzerinde
belirten ölçektir. Çizik ölçek yardımıyla, hesaplama yapmaksızın farklı nok-
talar arasındaki kuşuçuşu (cetvel doğrultuşunda en kışa uzaklık) gerçek
uzunluklar bulunabilir.
Haritalar büyütülüp-kğçültüldüğünde aynı oranda çizik Ölçekte de büyüme-
küçülme gerçekleştiğinden dolayı meydana gelebilecek bozulma oram
korunmuş olur.
Aşağıda çizik ölçeğin bazı özellikleri verilmiştir.
Bir bölgenin aşağıdaki Ölçeklerle çizil.
mış haritalan incelendiğinde, hangi-
sinde birim alanda gösterilen izdüşüm•
sel gerçek yüzölçümün diğerlerinden
daha fazla Olduğu gözlenir?
Hartta•8: Eminönü İlçesi'nin Planı
ölçek: 1115 000
10
o
10 20 30
40km
A) 11100. 000
q 1130a 000
B) 1/200.000
D) 11400. 000
Çentiklerin arası birbirine eşittir. _
Sıfırın sağındaki birim İle (eğer varsa) solundaki birim aynı olmak zorun-
dadın
Sıfırın Sağındaki İlk birim ne İse İkinci. üçüncü ve diğer birimler Onun kat-
Jan olacak şekilde artar.
b/ Sıfırın solundaki çentikler daha küçük uzunlukların ölçülmesine yarar.
Bunun İçin on eşit parçaya bölünmüştür.
Çizik Ölçeğin birimi herhangi bir uzunluk birimi Olabilir (km, hm, m gibi).
CoğraO•a I -2 Konu Ametw•nll / Soru Eankaşl
E) 11500.000
Küçültrne oram anıkça bölgenin harita"
kapladığı alan küçülür ve birim
daha büyük izdüşümsel gerçek yüzölçüm-
ler gösterilir. Bölgenin 11500. ölçe"
haritada kapladığı alan daha küçüktür.
YANIT: E
Ölçenerj ım 000 - 1/200 000 arasındaki haritalardır.
b. Orta ölçekli haritalar
e' Ölçekleri 1/200000 - 1/500 oooarasıncıaki haritalardır.
c. Küçük Ölçekli haritalar
1EM 000den küçük olan haritalardır.
(1/6 000 000-1,25 000 000-1/80 000 000 gbi)
Ökekleri çok küçük olan kitaplaştırılan haritalardır (1/20 COO 000 gibi). At-
çok şem bölge, ülke, kıta, dünya haritasını *araya geürerek kitap-
—84—
74.
—85—
İki merkez arası bir kağn yardırm ile
Ölçülür. Bulunan uzunluk çizik Ö,'çek İle
karşılaştırılırsa sonucun (250+50) 300 km
olduğu bulunur.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Bir bölgenin topografya haritası İle orta
Ölçekli bir haritası,
l. aynnfilan gösterme gücü,
II, harita alam,
III. coğrafi koordinatlan,
IV. tepeden görünüşü yansıtma
niceliklerinden hangileri bakımından
birbirinden farklıdır?
B) ıvelll
C) livelll
A)lvall
D) ııve1V
E) 111 veıv
ÇÖZÜM:
Aym bölgenin farklı Ölçeklerle çizilmiş hari-
talan ayrıntılan gösterme gücü ve harita
alam bakımından birbirinden farklıdır.
YANIT: A
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım!' I Soru Bankası
