HARİTA BİLGİSİ (HARİTALARDA YERŞEKİLLER!Nİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ)
HARİTA BİLGİSİ (KARİ7AL2XDA VERşE1fİLLE:'2İNİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ)
Eğri aralıklarının toplam sayısı, yüksekliği belirtir. G noktasına kadar
7 aralık vardır. Eğri aralıklarının toplam sayısı, yükselti farkıyla çarpılır
(7x50—350 m) ve G noktasının yükseltisi bulunur.
Ardışık İkl eğri arasındaki yükselti farkına eküidistanş denir. Eküidiş-
tans, haritanın ölçeğine ters orantılı olarak farklılık gösterir. Büyük Ölçek-
li haritalarda İzohipsler arasındaki yükselti farkı az (30 m - 50 m gibi). kü-
çük Ölçekli haritalarda yükselti farkı fazladır (500 m - 1000 m gibi). Bu
nedenle büyük ölçekli haritalarda, ayrıntılan gösterme gücü daha faz-
ladır. Örneğin harita 1 'deki ayrıntılan gösterme gücü, harita 2'dekinden
daha fazladır.
Harita 1
1/15000 Harita2
1/40
Ölçek farkının izohips haritalarındaki etkisi
5137 m yüksekliğindeki Ağrı Dağı'nı,
• 100 m'de bir geçen eğrilerle çizersek;
(5137:100—51) 51 eğri geçtiği için haritanın ayrıntısı fazla olacaktır.
(Büyük Ölçekli Harita)
• 500 m'de bir geçen eğrilerle çizersek;
10 eğri geçtiği için haritanın ayrıntı gösterme gücü az
olacaktır. (Küçük Ölçekli Harita)
İzohips eğrilerinin sık ya da seyrek oluşu arazinin eğimine göre değişir.
Eğimin arttığı yerde eğriler şıklaşır, eğimin azaldığı yerde ise seyrekleşir
(Harita-2).
Eğim
fazla
Harita•2: İzohips haritalarında eğimin gösterilişi
İzohips eğrileri, hiç bir zaman kesişmezler. Kesişiyor gibi gözüktüğü
yerler, eğimin çok fazla Olduğu çok dik yamaçlardır.
Eşyükselti eğrilerinin sık geçtiği kıyılarda eğim fazla olduğundan kıta
sahanlığı dar, eğrilerin Seyrek geçtiği kıyılarda İse eğim az olduğundan
kıta sahanlığı geniştir.
Eğriler arasındaki yükselti farkım, eğrilerin
sıklığı ile karıştırmayınız Çünkü eğrilerh
sıklığı, eğim ile ilgilidir.
ÖRNEK SORU:
Bir izohips haritasında Iğrilerin sıklığı-
na bakılarak aşağıdakilerden hangisi
hakkında bilgi edinilebilir?
A) Arazinin matematik komunu
B) Arazinin deniz seviyesinden yüksekliğ
C) Arazinin doğal Örtüşü
D) Arazinin eğimi
E) Arazinin denize uzaklığı
ÇÖZÜM:
İzohips eğrilerinin şık seyrek oluşu
arazinin eğimi İle İlgili bilgi edinmemke
Olur.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Bir bölgenin 1125000 Ölçekli haritası
1/500.000 ölçekli haritası eş yükselti eğri-
fer/ yöntemiyle çizilmiştir.
Buna göre, bu İki haritanın,
L eşyükselti sansı,
II. eşvükşeM eğrileri araşmdaW yüksem
III. belli bir yerden geçen eşyükselti eğri-
sinin değeri
niceliklerinden hangileri bakımından
Eğrileri kesen düz ve kalın çizgiler daimi akarsuları, izohipsleri kesen
kesk çizgder ise mevsimlik akarsuları (yılın döneminde akan) gös-
terir (Harita-3).
Mevsimlik
Harita•3: İzohips haritalarında akarsuların gösterilişi
e3Hi
Harita4: İzohips haritalarında ara yükseltilerin gösterilişl
Eğrüeri kesmeyen kesik çizgiler ardışık iki izohips arasındaki ara yük-
seküğİ gösterir (HarRa-4). Buna göre haritadaki H noktasının yükseltisi-
bulrnak İğn, arasınd*j 50 mü İkiye bölünür. (50:2—25)
ve Önceki eğrinin yükseltişine eklenir. (450+25—475 m) Böylelikle
H noktasının yüksekliği elde edilir.
'Es yüÂğeltiöğrilerihin
aym olması beklenir?
A) B) Yalmzll
D) 'velil
ÇÖZÜM:
q yaımzm
Ejııvem
Deniz
D
2.Y@rŞekilleiinin özelliğiz-2?
Akarsuyun Akış Hm
Akarsuyun Aşındırma Gücü
Akarsuyun Enerğ Potansiyeli
Akarsuyun Aşındırma Şekli
Zrveye Çıkış
Yol Yapım Maliyeti
Yolun Uzunluğu
Kıta Sahanlığı
Delta Oluşumu
Fazla
Fazla
Fazla
Vadi
Yüksek
Fazla (Uzun)
Az
Az
Az
Menderes
Kolay
Düşük
Az (Kısa)
KITA SAHANLI
Kıyıda 200 m derinliğe kadar
olan mesafeye kıta sahanlığı
(kıta elfi) denir.
Şekil-5: Kıta sahanlığı
GEN
71/4
—104—
Eşyükelti eğrileri arasındaki yüksem farM
hariEmn öÇeğjne bağlıdır. 1.25.0W
1.500.000 ölçekli haritalarda izohips
aralığının yükselti değeri farkh olacağı İçm
bölgeden geçen eşyükselti eğri sayrgda
farkh olur. Bir yerin yükseltisi, haritanm Öl-
çeğine bağh 0Erak değişmez
YANIT: C
Tablo-3: Eşyükselti eğrilerinin sıklaştığı ve seyrekleştiği yerlerin bazı Özellikleri
Üzerinde yükselti değeri bulunan ve beş eğride bir kalın olarak çizilen
eğrilere ana İzohips eğrileri denir.
Coğrafya 1-2 Konu l' Soru gankaş'
—105—
ÖRNEK SORU:
Aşağıda, 25 metrede bir geçirilen eşyük-
şefti eğrileriyle çizilmiş bir topografya hari-
tası verilmiştir.
Deniz
Bu haritadan yöre İle İlgili aşağıdaki bil.
gilerden hangisi elde edilemez?
A) Yörenin hangi kesiminde eğimin fazla
B) Yöredeki tepelerin yükseltişi
C) Yöredeki akarsuyunun hangi yöne
doğru aktığı
D) Yörede bulunan tepelerin uzamş yönü
E) Yöredeki akarsuyun bir kesitinden
geçen şu miktarı
ÇözüM:
Yukandaki izohips yöntemiyle çizilmiş
topografya haritası incelendiğinde;
— eğrilerinin sıklaştığı yerler hang/ ke-
simde eğimin fazla olduğu,
— eğrilerin sayışl tepelerin yükseltişi,
— vadinin doğrultusu ve akarsuyun ağız
kısmı akarsuyun hangi yöne aktığı,
- eğrilerin uzanış doğrultusu tepelerin
uzamş yönü hak4«nda bilgi verir. Ancak
akarsuyun akım İle İlgili bilgi elde adi-
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
