HARİTA BİLGİSİ
B. Bir Düzleme Aktarılmış Olması
Dünya'nın küresel yüzeyi düzleme aktarılırken:
Kara ve denizlerin şekillerinde bozulmalar olur. Dünya'nm küresel yüze-
yinin hata payı olmaksızın düzleme aktarılması geometrik açıdan İmkan-
sızdır.
Kara ve denizlerin büyüklüğünde değişmeler Olur. Örneğin; Grönland,
silindirik projeksiyonla harita 1 'deki gibi görünürken konik projeksiyon-
la harita 2'deki gibi görünmektedir. Bozulma oranı daha az olan, yani
gerçeğine daha yakın çizim harita 2'dİr.
so• 40' w• 209
Harita": Grönland'm slllndlrlk pro- Harlta.2: Grönland'm konik
İle gösterfii7
leksiyonla gösterilişl
paralel ve meridyenler birbirlerini dik kesmeyebilir.
Haritalardaki bozulmalar, küreselliğin belirgin olduğu kutuplarda ve
kutuplara yakın yerlerde (Grönland, Antarktika ve Sibirya gibi) daha
fazladır.
Hata oram, haritası çizilecek alanın büyüklüğü İle orantılıdır. Asya Kıtası,
Türkiye'den çok daha büyük Olduğu İçin küresellik, Asya'da daha belir-
ginleşir. Bundan dolayı da aynı ölçekli Türkiye haritasına göre, Asya ha-
ritaşında hata oranı daha fazladır.
Model Küreler
Düzleme aktarma olmadığı için harita sayılmaz. Gerçeğe yakn çizim,
model küreler üzerinde yapılabilir. Kürelerde, meridyenlerin çiziminde hata
yoktur, meridyenler ile paraleller arasındaki açı korunur. Ancak model
kürelerin bazı olumsuz özellikleri vardır:
Detay gösterilmek istendiğinde büyük ebatta yapılmaları gerekir ki bu
dela taşınmaları güçleşir.
Maliyeti yüksektir.
KavisH küre yüzeyi üzerinde alan ölçümü yapmak güçtür.
Saklaması güçtür.
b/ Ölçeği küçük Olduğu için ayrıntı gösterme gücü azdır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Şankay
ÖRNEK SORU:
l-krükr yerşek*rinin bÇirnini gerçeğe tam
uygun•olamk göstermez Hartada görülen
gerçeğin az ya da çok benzeridir.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakiler-
den hangisidir?
A) Yerküre' nin kutuplardan basık —ası
B) Kullanılan Ölçeğin küçük olmay
C) Birden çok coğrafi Özelliğin bir arada
D) Küresel yüzeyin düzleme aktarılmış
E) Yerşekjllerjnin karmaşık
ÇÖZÜM:
Dünya'nın küresel yüzeyinin hata payı
olmaksızın düzleme aktarılması geometrik
açıdan imkansız Olduğu için haritalarda
yerşek/llerinin biçimi gerçeğe tam uygun
HARİTA BİLGİSİ
Projeksiyon Yöntemleri
Haritalardaki hata oranını en aza indirgemek için geliştirilmiş yöntemlerdir.
projeksiyon, izdüşüm özeliklerine göre paralel ve meridyen ağının bir
düzleme aktartmasıdır.
projeksiyon yöntemlerinin bulan açılan, bazıları alanları ve bir kısmı da
şekİüerİ gerçeğine daha yakm olarak gösterir.
1. Silindirik Projeksiyon (Merkator)
"111
9
Ohrak gösterilemez.
ÖRNEK SORU:
YANIT: D
Dünya haritalan yapılırken, kara ve denlz•
lerİn yerküre üzerindeki biçimleri ve geniş.
likleri tam olarak yansıtılamamakta ve bo
yuvarında gerçeğe bozulmahr
Bu durum,
L kuWamkn Ölçeğin küçük ohnay,
II. Dünya küresel bir yüzeye sahip ol-
III. başkngıç paralelinin hatan seçilmesi,
M birden çok özelliğin birarada gösteri-
mesi
niceliklerinden hangilerine bağlıdır?
A) Ivell
E) 111 veıv
ÇÖZÜM:
Dünya haritasında,
0 Ölçek küçük Olduğu,
• Yer'in küresel yüzeyi düzleme aktard-
diğl için bozulmalar görülür.
YANIT: A
ııııııııınııı•ıııııııııııııııııııııı
Harita-3: Silindirik projeksiyonla çizilmiş Dünya haritası
yöntemde,
pardener yası rıwsafe kutuplara büyür. (Paraleller arası uzak-
hklar bozulur.) (Harita-3)
Meridyenler birbirine paralel uzanır. (Meridyenler arası uzaklık bozulur.)
Yerşekillerinin biçimleri bozulmaz. alanm bozulur.
ve çevresinin çizimi İçin daha uygundur.
Hata payı fazla yüksek enlemlerde Olur.
Kutup noktalan göstorüemez.
Z Konik Projeksiyon
Harita-4: Konik projeksiyonla çizilmiş
Kuzey Yanmküre haritası
Bu yöntem İle.
Paralel ve meridyenler birbirlerini dik kesmezler.
Paralel ve aralarınthki gerçeğe uyar (Harita4).
Yerşekillerinin alanları bozulmaz, biğmleri bozulur.
Yüksek enlernlerin çizimi İçin daha uygundur.
—80—
Uyan:
Hiç bir projeksiyon, haritalardaki hatayı
tamamen ortadan kaldıramaz, sadece hata
oramm azaltır.
Uyan:
projeksiyon seçimi, haritası çizilecek yarin
bulunduğu enleme ve haritanın kullanım
amacına bağlıdır.
ÖRNEK SORU:
Ekvator'un merkez alındığı bir Dünya
haritasında, aşağıdaki ülkelerden han.
g'sinde bozulma en az olur?
A) Kanada B) Almanya C) Brezilya
D) Moğolistan E) Romanya
ÇÖZÜM:
Ekvator'un merkez alındığı Silindirik pro-
*iyonda bozulma Ekvator'a yakın yerler-
de daha az olur. Brezilya, Ekvatoral kuşak-
YANIT: C
Coğrafya I -2 Konu Anlatımlı Soru Bankası
—81-
