HALK şiiRi ı
Söyleyeni belli olmayan, halkın ortak malı olan edebî ürünlerin oluşturduğu halk şiiridir. Bu şiirin genel özellikleri şunlardır:
Şiirler sözlü olarak doğmuş ve yaygınlaşmıştır.
Hece ölçüsü ve çoğunlukla dörtlük nazım birimi kullanılmıştır.
Ahengi sağlamak için çoğunlukla yarım uyak ve rediften faydalanılmıştır.
Aşk, ölüm, hasret, yiğitlik, gurbet gibi konular işlenmiştir.
Somut benzetmeler ve halkın konuştuğu dil tercih edilmiştir.
MÂNİ
Halk edebiyatının en yaygın nazım biçimidir.
Hece ölçüsünün 7'Ii kalıbıyla oluşturulur.
Tek dörtlükten oluşur ve uyak örgüsü aaxa şeklindedir.
ilk iki dize konuya giriş nitelikli olup doldurma dizelerdir. Asıl anlatılmak istenen, son iki dizede yer alır.
Başta aşk, özlem, ayrılık olmak üzere hemen her konuda söylenir.
Mâniler; yapısına göre düz mâni, kesik (cinasll) mâni, yedekli (artık) mâni, deyiş mani gibi türlere ayrılır.
Düz Mâni
Yedişer heceli dört dizeden oluşan, "aaxa
şeklinde uyaklanan mânilerdir.
Şu dağlar olmasaydı
Çiçeği solmasaydı
Ölüm Allah'ın emri
Ayrılık olmasaydı
Keşik Mâni (Cinasll Mâni)
Birinci dizesindeki hece sayısı yediden az olan
ve cinaslı kafiyeyle kurulan mânilerdir.
Kuleden
Ses geliyor kuleden
O kaş o göz değil mi
Beni sana kul eden
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
Yedekli Mâni (Artık Mâni)
Dize sayısı dörtten fazla olan mânilerdir.
Ağlarım çağlar gibi
Derdim var dağlar gibi
Ciğerden yararıyım
Gülerim sağlar gibi
Her gelen bir gül ister
Sahipsiz bağlar gibi
Deyişli Mâni
İki kişinin karşılıklı söyleşmesi üzerine kurulan mânilerdir.
Ağa:
Adilem sen naçarsın
inci mercan saçarsın
Dünya deniz olanda
Gönlüm nere kaçarsın
Adile:
Adilem sen naçarsın
inci mercan saçarsın
Dünya deniz olanda
Gönlüm nere kaçarsın
MEBİ KONU ÖZETLERİ
29
