HALK şiiRi ı
KOŞMA
Aşk, doğa, yiğitlik, gurbet, özlem, ayrılık, ölüm gibi temaların işlendiği lirik şiirlere koşma denir.
Hece ölçüsünün 11 'li kalıbıyla söylenir.
Nazım birimi dörtlüktür, dörtlük sayısı 3 ile 5 arasındadır.
Uyak örgüsü "abcb, dddb, eeeb..." ya da "abab, cccb, dddb şeklindedir.
Sözlü Dönem'deki karşılığı "koşuk", divan şiirinde ise "gazel"dir.
Koşmalar, işlediği konulara göre "güzelleme,
taşlama, ağıt, koçaklama" olarak dörde ayrılır.
Güzelleme: Aşk, sevgili ve doğa sevgisi gibi lirik
konuları ele alan koşmalardır. Bu türün en güzel
örneklerini Karacaoğlan vermiştir.
Koçaklama: Savaş, vuruşma, yiğitlik gibi konuları
coşkun bir biçimde işleyen koşmalardır. Bu türün
en güzel örneklerini Köroğlu ile Dadaloğlu vermiştir.
Taşlama: Bir kişinin kusurlarını ya da toplumdaki
aksaklıkları eleştiren koşmalardır. En güzel örnek-
lerini Seyrani ve Dertli vermiştir.
Ağıt: Ölen bir kişinin ardından duyulan üzüntüyü
dile getiren koşmalardır.
SEMAİ
Âşık tarzı halk şiirinin koşmadan sonra en çok
tercih edilen nazım biçimidir.
Nazım birimi, uyak örgüsü koşmayla aynıdır. Koş-
madan ayrılan yönü 8'li hece ölçüsü ile yazılmasıdır.
Dörtlük sayısı 3 ile 5 arasında değişir.
Kendine özgü bir ezgi eşliğinde söylenir.
Koşmalarda olduğu gibi ele aldığı konulara göre
"güzelleme, taşlama, ağıt, koçaklama" gibi türlere
ayrılır.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
34
G üze İleme
Altın kafes idi benim durağım
Dost elinden yaralandı yüreğim
Evvel yakın idim şimdi ırağım
Felek beni nazlı yardan ayırdı
Der Karacaoğlan yanam alışam
Akam gidem şu sulara karışam
Yol başına gelmiş varam danışam
Felek beni nazlı yârdan ayırdı
Gönül gurbet ele çıkma
Ya gelinir ya gelinmez
Her dilbere meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez
Bahçemizde nar ağacı
Kimi tatlı kimi acı
Gönüldeki dert ilacı
Ya bulunur ya bulunmaz
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
