HALK EDEBİYATI 2
Âşık Tarzı Halk Edebiyatı Diğer Nazım Biçimleri
TORK Diü VE EDEBİYATI
ı
ı
ı
SEMAİ
• Hece ölçüsünün 8'li kalıbıyla söylenir.
• Nazım birimi dörtlüktür.
• En az 3, en fazla 5-6 dörtlükten oluşur.
• Koşma gibi kafiyelenir. Kafiye düzeni abab,
cccb, dddb şeklindedir.
• Kendine özgü bir ezgisi vardır.
• Koşmaya göre daha canlı ve kıvrak bir üslubu
vardır.
• Genellikle doğa, sevgi, güzellik, gurbet, ayrılık
konular işlenir.
duygusal ve lirik
VARSAĞI
• ilk olarak Toroslarda yaşayan Varsak boyu I
anları tarafından kullanılmıştır.
Kendine özgü bir bestesi vardır.
• Müziğinde ve sözlerinde meydan okuyan,
yiğitçe, erkekçe bir hava duyulur.
• Hece ölçüşünün 8'Ii kalıbı kullanılır.
• Diğer nazım şekillerinden farkı
bre, behey,
hey gibi ünlemlere yer verilmesidir. Bu
ünlemlerin bulunmadığı varsağılar ezgisiyle
DESTAN
• Milletlerin tarihine ait kahramanlıkları konu
edinen, halkın ortak malı olan destanlarla
ı
karıştırılmamalıdır.
I .Yiğitlik, savaş, deprem, yangın gibi toplumsal
açıdan önemli konuların işlendiği bir türdür.
• Nazım birimi dörtlüktür. Dörtlük sayısında sı
ı
1 • Genellikle 11'li hece ölçüşü ile yazılır.
yoktur.
• Kafiye örgüsü koşma ile aynıdır. Koşmadan
ı
farkı uzun olmasıdır.
gibi
İLAHİ
Tekke Edebiyatı Nazım Biçimleri
• Allah sevgisiyle, ınsan sevgisini bütün-
leştiren içten şiirlerdir.
• Özel bir ez le okunur
• Hecenin 7'li, 8'li, 11'li kalıbıyla söylenir.
• Dörtlüklerden oluşur. Dörtlük sayısı
3 ila 7 arasında değişir.
• ilahi nazım şeklinin
öncüsü Yunus Emre'dir.
• İlahiler tarikatlara göre değişik işimler
alır. Mevlevilerde "ayin", Bektaşilerde
"nefes" , Alevilerde "deme", Gülşeniler'de
"tapuğ", Halvetiler'de "durak", diğer
tarikatlarda "cumhur" gibi isimlerle
adlandırılır.
Ne varlığa sevinirim
Ne yokluğa yerinirim
Aşkın ile avunurum
17 Bana seni gerek seni
NEFES
• Bektaşi şairlerinin söyledikleri şiirlerdir.
• Tasavvuftak'
üşüncesi
"vahdetivücut” •
anlatılır.
• Nazım birimi dörtlüktür.
• Dörtlük sayısı 3 ila 8 arasında değişir.
• Genelde hece ölçüsünün 7, 8 ve 11'li
kalıbıyla yazılır. Aruz ölçüsüyle yazılan
nefesler de vardır.
Eğer ekilir de bostan olursam
Şu halkın diline destan olursam
Kara toprak senden üstün olursam
Bu yıl bu yayladan Şâh'a gidelim
NUTUK
• Pirlerin ve mürşitlerin, tarikata yeni
giren dervişlere tarikat derecelerini ve
tarikat adabım öğretmek
için söyledikleri şiirlerdir.
• Daha çok Bektaşi tari-
katında söylenir.
• Şekil yönüyle koşmaya
benzer.
4-
Türün en önemli temsilcisi
Kaygusuz Abdal'dır.
Evvel tevhid sürer mürşid dilinden
Erişir canına fazlı Hüdâ'nın
Kurtulursun emarenin elinden
Erişir canına fazlı Hüdâ'nın
DEVRİYE
• Devir felsefesini ve insanın varoluşunu
anlatan şiirlerdir.
• "Evrendeki canlı ve cansız her şey
Allah'tan gelmiştir, yine Allah'a
dönecektir. " felsefesi vurgulanır.
• Uyak düzeni ilahiyle benzerlik gösterir.
(abab cccb dddb)
Dokuz ay on gün batn-ı mâderde
Kudretten gözüme çekildi perde
Vaktim tamam olup ahir yerde
Çıkıp ten donundan cihana geldim
ŞATHİYE
• Dine aykırı gibi görünen, aslında
"vahdetivücı.ç felsefesi ile ilgili bir görüşü dile
getiren tasavvufi manzumelere verilen addır.
• Şair, şiirlerini mizahi bir üslupla
(alaylı bir ifade tarzı) ile yazar.
• Bazı sözleri ilk bakışta anlamsız gibi
görünür. Ancak anlamsız gibi görünen bu
sözlerin altında derh anlamlar gizlidir.
• Tasavvufi konuları işleyenleri
şathiyatısûfiyâne adını alırlar.
Sekiz cennet yaptın sen Âdem için
Adın büyük bağışla onun suçun
Âdemi cennetten çıkardın
niçin Buğday nene hım
harmancı mısın
