HALK EDEBİYATI
-j Hdk zevkhe hitap eden, sözlü gele-
nekte obşan, kendine özgü dil üs-
lubu bulunan edebiyattır.
Özelikle biçim özellikleri bakımından
halk edebiyabrun başlangıcı, İslami-
yet öncesine kadar uzanır.
Dili; halkm athyabileceği düzeyde, açık, anlaşılır ve yalındır.
Halk edebiyatında şiir, düzyazıdan daha yaygındır,
—j Şiirler, hece Ölçüsüyle oluşturulur. Ancak kalem şai.
ri de denilen tahsil görmüş bazı şairler, hece Ölçüşünün yanı Si-
ra aruzu da kullaymışlardır.
-j Genetikle yanm ve cinaslı uyak kullanılmıştır,
UYARI
Halk şairleri genellikle eğitim almadıkları ve şiirlerini doğaçla-
ma söyledikleri İçin halk şiirinde redif ve kafiye İle İlgili keşin-
lik hor zaman görülmeyebilir.
Nazım birimi dörtlüktür.
Şiirlerin başlığı yoktur, şiirler nazım şekilleriyle adlandırılır.
Aşk, Özlem, aydık, gurbet gibi temalar şıkça işlenmiştir,
Şiirler, müzik (saz) eşliğinde doğaçlama olarak söylenmiştir
Şiirlerde (âşık ve tekke şiiri) son dörtlükte şairin takma adı bu •
lunur. Buna tapşrma adı verilir.
Âşık tarzı halk şiirinde, şiirlerin toplandığı defterlere cönk
(danadili. sığırdili) adı verilir.
Halk şiiri üç başhkta incelenir:
A. Anonim Halk Şiiri
B. Âşık Tarzı Halk Şiiri
C. Dini-Tasawufi Halk Şiiri
A. ANONİM HALK şiiRi
Söyleyeni belli olmayan, anonim ürünlerden oluşan ve sözlü
gelenekte şekillenen halk şiiridir.
Nazım birimi dörtlük. Ölçü hece Ölçüşüdür.
Dil. halkın anlayabileceği sadelikledir.
Genellikle yanım ve cinası. uyak kullanılmıştır.
Aşk. ayrılık, Ölüm, özlem gibi temalar işlenmiştir.
62
_J Anonim halk şiiri nazım biçimlen "mâni, türkü"; nazım türleri
ise "ninni" ve "ağıt•tır.
-j 'Bilmece, tekerleme, masal, efsane, halk hikâyesi' gibi türler
de bu edebiyatın ürünlerindendir.
ANONİM HALK ŞİİRİ NAZIM ŞEKİLLERİ
MÂNİ
Anonim halk şiirinin en yaygın ve en küçük nazım şeklidir.
Söyleyeni belli değildir
Tek dörtlükten Oluşur,
7'Ii hece ölçüsüyle söylenir.
Konu sınırlaması yoktur,
Mânilerde ilk iki dize, kafiyeyi doldurmak ve temel düşünce-
ye giriş yapmak İçin söylenir, Aşıl söylenmek İstenen, son İki
dizede ortaya konur.
Uyak düzeni "aaxa (aaba)" şeklindedin Uyak düzeni bakımın-
dan divan şiirindeki tuyuğ ve rubaiye benzer.
Mâni Çeşitleri
1. Düz (Tam) Mâni
—j Dört dizeden oluşan mânilerdir. En yaygın mâni türüdür.
ÖRNEK
A benim bahtı yârim
Gönülde tahtı yârim
Yüzünde göz izi var
Sana kim baktı yârim
2. Kesik Mâni
İlk dizesi yedi heceden az Olan mânilerdir. Bu tür mânilerde
İlk dizedeki kelime, cinasli uyağı oluşturan sözcüktür. Bu Şe-
kilde oluşan kesik mâniler aynı zamanda cinaslı mânidir. Ke-
şik Olan İlk dize uyak (ayak) oluşturduğundan böyle mânile-
re ayaklı mâni de denir,
ÖRNEK
Güle naz
Bülbül eyler güle naz
Girdim bir dost bağına
Ağlayan çok gülen az
