HALK - DİVAN EDEBİYATI ESER ÖZETLERİ
Mizan'ül Evzan - Ali Şir Nevayi
Bu eserini 1492 yılından sonra aruz hak-
kında toplu bilgiler vermek üzere üç bö-
lüm hâlinde kaleme almıştır. Aruz hakkında
toplu bilgiler vermek üzere kaleme alınan
üç bölümlük eserde sırasıyla teknik bir me-
sele olarak "zihaf, bahirler ve takti" konuları
üzerinde durulur. Bunun yanında eserde
tuyuğ, koşuk, türkü gibi millî nazım şekilleri
de ele alınır.
Muhakemet'ül Lugateyn - Ali Şir Nevayi
Dil alanında yazdığı ve milli bilincini gös-
teren önemli bir eseridir. Ali Şir Nevayi bu
eserinde kendi zengin dillerini bir kenara
bırakarak Farsçaya heveslenen genç şairleri
uyararak Türkçenin Farsçaya olan üstün-
lüğünü ispat etmeye çalışmıştır. Sanatçı
örnek olarak yüz kelimeyi sıralar, bunlar
Risaletü'n-Nushiyye - Yunus Emre
Yunus Emre'nin aklın hikmetinden, nefsin
yol açtığı felaketlerden söz eden mesnevi-
sidir. Eserde insanın içinde iki sultanın var-
lığından ve bunların sürekli birbiriyle savaş
hâlinde olduğundan söz eder. Bunlardan
hangisi üstün gelirse kişinin karakterinin de
ona göre olduğunu ifade eder. Bunlardan
biri insandaki aklı, diğeri ise nefsi yöneten
duygulardır. Eserde aruz ölçüsü ile yazılmış
şiirler 573 beyit bulunmaktadır.
Saraynâme - Kaygusuz Abdal
Cihan sarayı teşbihiyle yola çıkarak, dünya-
ya gelmede amacın ibadet etmek ve Allah'ı
tanımak olduğu anlatılır. Kaygusuz Abdal'ın
şeriat hususlarına en çok yer verdiği eseri
Saraynâme'dir. Eserde mensur ve manzum
olarak kısaca Allah'a yalvardıktan sonra
bu cihanın bir saray olduğunu, içindeki
insanların her birinin bir işe daldığını ve ci-
hanın sahibini yani Allah'ı düşünmediklerini
mesnevi uyak düzeni içinde anlatmaktadır.
RİSÂLETÜX'-NUSHİYYF.
MLÂNU'L-EVZAX
ince anlam ayrılıklarını gösteren kelimeler-
dir. Farsçada bunlar ancak bir iki kelime ile
karşılanmaktadır. Daha sonra kelimenin sonuna getirilecek eklerle
değişik anlamları karşılayan yeni kelimeler yapılabileceğini gösterir.
Eserde ayrıca şairin kendi kitapları hakkında bilgiler de vardır.
Rebabnâme - Sultan Veled
8000 beyitlik bir mesnevidin 1300-1301'de
yazılan bu eserde Mevlana hakkında geniş
bilgiler verilir. Tasavvufi düşüncenin anlatıldı-
ğl eserde Allah'a ulaşma yollarından, aşktan,
dünyanın yaratılış amacından söz edilir.
Eserde 162 Türkçe beyit vardır. Bu beyitler
Oğuz lehçesiyle yazılmış ilk edebî parçalar
olduğu için Türk dili yönünden kıymetlidir.
Fasıl başlığı altında saraya benzetilen cihan anlatılmaktadır. Daha
sonra sarayın inşan olduğu ve Allah'ın kendini insanda gizlediği
anlatılmaktadır. Allah'ın insanlara peygamberler gönderdiği de
anlatıldıktan sonra insanın halife olduğu üzerinde durulur. Manzum
bölümlerde yıldızların, güneşin, ayın ne olduğu sorulur. Kısa men-
sur parçalarda da insanın kulluk için dünyaya geldiği düşüncesi
üzerinde durulur. Bu sarayda âdem yani insan padişahtır. Her
haberi ondan almak gerekir.
Selçuklu Şehnâmesi - Hoca Dehhani
Selçuklu sultanının İsteği üzerine yazdığı 20
bin beyitlik bir mesnevidir. Bugüne kadar
böyle bir eser bulunamamıştır.
Ih•hhânİ
345
