HALK - DİVAN EDEBİYATI ESER ÖZETLERİ
Hayriyye - NâbÎ
Nâbî, Osmanlı Devleti'nin içte ve dışta büyük
problemlerle karşılaştığı; sosyal, siyasal,
ekonomik sıkıntıların yaşandığı bir dönem-
de toplumun genel gidişatını görerek çok
üzülmüş, bu ortamda yetişecek neslin ola-
bildiğince az zararla kurtulabilmeleri için se-
çecekleri yol konusunda elinden geldiğince
yardımcı olmaya çalışmış, Hayriyye isimli
didaktik mesnevisiyle oğlunun şahsında
HAYRiYYE-ı NABI
bütün çocuklara seslenmiştir. 1660 beyitten oluşan bu mesnevi
Türk edebiyatında ahlaki yönden çocuğa hitap eden ilk eser olarak
kabul edilir. Nasihatnâme türünün edebiyatımızdaki en tanınmış
örneği olan eserde şair, yedi yaşındaki oğluna öncelikle İslam
ibadet esaslarını ve ahlakını öğretmek için nasihatler verir; onun
ardından da takip edilecek yol ve düsturları, başarılı olmak için hem
yapılması hem de yapılmaması gerekenleri anlatır.
Hubannâme/Zenannâme - Enderunlu Fazıl
Hûbannâme (Güzeller Kitabı), Enderunlu
Fazıl'ın dünyanın değişik ülkelerindeki güzel
delikanlıları anlattığı mesnevisidir. Zenan-
nâme'de ise kadın güzelleri anlatır. Yazarın
kadın güzelleri anlattığı Zenanname mes-
nevisi, Hubannâme'yi bütünleyen bir nitelik
taşmaktadır. Hûbannâme, çeşitli başlıklar
taşyan birçok bölümden oluşan ve 796
beyitten meydana gelen bir mesnevidir. Eser
yazıldığı dönemde bir hayli ilgi görmüş ve
Enderunlu Fazıl'a önemli bir şöhret kazandırmıştır. Her bir ülke ve
millete ait güzelleri, vücut yapısı, örf, adet, gelenek ve terbiyeleri gibi
çeşitli yönlerden ele alır. Eserde zaman zaman açık saçık sözlere,
mizahî düşüncelere de yer vermiştir. Eser bu nedenle mizah edebi-
yatımızın da önemli eserlerinden biri haline gelmiştir.
Zenannâme (Kadınlar Kitabı), yazarın kadınları anlattığı kitabıdır.
Kadınları milliyetlerine göre ayıran Enderunlu Fazıl, eserde otuz üç
ülkenin kadınlarını fiziksel özellikleriyle ve sosyal hayatlarıyla ele alır.
Eser bazı kesimleri rahatsız ettiği gerekçesiyle şikâyet edilmiş. Bu
— yönüyle Osmanlıda toplatılıp yakılan ilk kitap olmuştur.
Heşt Behişt - Sehi Bey
"Sekiz cennet" anlamına gelen eser,1538
yılında yazılmıştır. Anadolu sahasının ilk
tezkiresidir. Bu eser, Anadolu'da tezkire
geleneği başlamıştır. Sekiz bölümden olu-
şan eserde 241 şaire yer verilir. Şairlerin
hayatı anlatıldıktan sonra şiirleri ve sanatları
konusunda hem bilgi hem de şiirlerinden
örneklere yer verilmiştir. Yazar, sekiz taba-
kaya ayırdığı eserinde, her tabakada, ele
BEY
Hüsn ü Aşk - Şeyh Gâlip
Hüsn ü Aşk, 2040 beyitlik, sembollerle an-
latilmış tasavvufl bir eserdir. Kahramanları
Hüsn, Aşk, Molla-yı Cünun, Sühan, Gayret,
İsmet, Hayret'tir. İsimler birer semboldür.
Hüsn, Cemal-i mutlak olan yaratıcı; Aşk,
yaratıcıya kavuşmak isteyen inşan; Molla-yı
Cünun ve Sühan, mürşid; Mekteb-i edeb,
tekkedir. Eserde insanların sahip olduğu
soyut değerler ele alınır. Şair, bunları ale-
gorilerle anlatır, soyut kavramları somutlaştırır.
şev *GALİ'
HÜSN Ü MK
alacağı divan şairlerinin sınıf ve sınırını o tabaka başna koyduğu
küçük bölümle izah etmiş, tabakanın sonuna eklediği tetimme
(tamamlama) ile de yazdığı bölümdeki şairlerin özelliklerini bir kez
daha kısaca anlatmıştır.
342
