HALK - DİVAN EDEBİYATI ESER ÖZETLERİ
Defter-i Aşk - Enderunlu Fazıl
Enderunlu Fazıl'ın aşk maceralarını anlattığı 438 beyitten oluşan
bir mesnevisidir. Eser, güzellik ile aşk arasındaki ilişkinin öznesi
konumundaki âşığın tanıtımıyla başlar. Sanatçı, başından geçen
dört aşk hikâyesini anlatır. Eser Osmanlıda ilk otobiyografik aşk
öyküsü olma özelliğini de taşır.
Divan-l Hikmet - Ahmet Yesevi
Divan-' Hikmet, 12. yüzyılda Ahmet Yesevi
tarafından dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle
Hakaniye Türkçesiyle yazılmış dini, tasav-
vufi ve öğretici bir eserdir. Genel olarak
dervişlik hakkında övgülerden, bu dün-
yadan şikâyetten, cennet ve cehennem
tasvirlerinden, peygamberin hayatından
ve mucizelerinden bahsedilir. Dini ve ah-
laki öğütler veren şiirlere de yer verilmiştir.
DİVÂN-ı
HİKMET
Fakrnâme - Âşık Paşa
Âşık Paşa'nın 161 beyitlik tasavvufi mesne-
visidir. Eserde alçak gönüllülük, azla yetinip
dünya nimetlerini hiçe sayma üzerinde du-
rulmuş ve bu özellik "fakr" adlı bir kuş olarak
betimlenmiştir. Eserde temsili anlatım dikkati
çekmektedir. İçerik bakımından tarikat ada-
bını, usulünü, erkânını, kâmil bir şeyhin, bir
dervişin özelliklerini, dört mertebeyi "dört
kapı kırk makam"ı işler.
Ferhengnâme-i Sadî - Hoca Mesud
1354 yılında kaleme alınan 1073 beyitlik bir mesnevidir. Eser as-
lında Sadi'nin Bostan'ından seçilmiş şiirlerden oluşan tercüme bir
mesnevidir. Eserde dinî ve ahlaki konularda öğütler vardır. Türkçeye
Sadi'den yapılmış ilk manzum tercüme özelliği taşır. Bostan'ın bütü-
nünün tercümesi olmayan eser, bir tür seçme tercüme gibidir. Şair
seçmede bulunurken asıl eserin düzenine uymamıştır.
Eserin büyük bir kısmı heceyle yazılmış dörtlüklerden ibaret olup
kafiye düzeni koşmaya benzemektedir. Hikmetlerin bir kısmında da
gazel tarzı kullanılmıştır. Hikmetlerde İslamiyet'in kabul edilmesi ile
Arapça ve Farsçadan gelen kelimelere, İran ve Arap şiirinin zevk,
konu, şekil ve tür özelliklerine de rastlanmaktadır.
Divan-' Lugati't-Türk - Kaşgarlı Mahmut
Divan-l Lugati't Türk, Kaşgarlı Mahmut'un
Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazdığı
Türkçe-Arapça sözlüktür. Sözlükte 7500 do-
layında Türkçe sözcüğe yer verilmiştir. Mad-
de başı sözcüklerin sıralanmasında, alfabe-
tik sıra yerine Arapçanın sözcük kalıplarına
uygun sıralama yapılmıştır. Sözcüklerinin iyi
kavranabilmesi için anlamlar, atasözleriyle,
ağıtlarla, koşuklarla ve deyimlerle örneklen-
Divânü
Lugâti't• Türk
Fezleke - Katip Çelebi
"Özetleme" anlamına gelmektedir. Yazar biri
Türkçe biri Arapça olmak üzere iki Fezleke
yazmış, birinde genel tarih bilgileri vermiş,
diğerinde ise sadece Osmanlı tarihini anlat-
mıştır. Osmanlının 1591 ile 1654 arasındaki
tarihini anlatmıştır. Bu yıllardaki Osmanlı ta-
rihinin savaşları, barışları, isyanları, tayinleri
ve azillerini içeren çok kıymetli bir eserdir.
Fihi Ma-Fih - Mevlana
Mevlânâ'nın genel olarak tasavvufi düşün-
celerini, görüşünü, şiir anlayışını, devrinin
birçok dinî, felsefi, ahlaki inançlarını, dünya
ve insanlığın önemli olaylarını içerir. "Ne
varsa onda var." anlamına gelen eserde,
Mevlâna'nın bazı sohbetleri sırasında soru-
lan sorulara verdiği cevaplara; tasavvuf, din,
ahlak ve felsefe ile ilgili görüşlerini anlattığı,
dünya, inşan ve şiir anlayışından söz ettiği
konuşmalarına yer verilmiştir.
FEÎLÎKE
Ûı]ıi 11:1 Fili
lâna
dirilmiştir. Yapıtta Türklerin tarihi, folkloru, mitolojisi, coğrafyası ve
edebiyatıyla ilgili bilgiler de verilmiştir. Yapıtta bulunan renkli dairesel
harita, ilk Türk dünya haritası olması açısından önem taşır. Eser,
Türk lehçelerinin dil ve ses özelliklerini ortaya koymaktadır. Eserde
Karahanlı Türklerinin yaşantıları, kültürel özellikleri, gelenek ve
görenekleri, yemek kültürleri, oyunları, inanç yapılan da verilmiştir.
340
