Hâkimiyet Teorileri, Uzak Doğu'da Yeni Bir Güç Japonya ve 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı -
A. Kara, Deniz ve Hava Hâkimiyet Teorileri
XIX. yüzyılda Avrupa'nın büyük devletleri, gücü ve zenginliği
çevre bölgelere hâkim olmakta görmüşlerdir. Bu nedenle dün-
yanın hükmedilmesi gereken stratejik merkezlerini saptayıp bu-
raları ele geçirmeye çalışmışlardır. Bunun sonucunda üç önem-
li hâkimiyet teorisi ortaya çıkmıştır.
Deniz
Hâkimiyet
Teorisi
Kara
Hâkimiyet
Teorisi
Hava
Teorisi
Alfred Thayer Mahan (Alfİnd Deyır Mehln) tarafın-
dan ileri sürülmüştür. "Dünya egemenliğinin anahta-
n deniz yollarının kontrolündedir. " görüşüne dayanır.
Halford J.Mackinder (Helfird Cey Mekındır) tarafın-
dan ileri sürülmüştür. "Karalara hâkim olan dünya-
ya hâkim olur." görüşüne dayanır.
Harry A. Sachaklian (Hery Saçaklian) tarafından İleri
sürülmüştün "Havaya hükmeden bir millet tüm dün-
yaya hâkim olur.” görüşüne dayanır.
hâle getirilerek!
kadın erkek her Japon için
köğretim zorunlu , :
okuryazar oranı artırılmıştır.
gönderilmiştir.
Avrupa ve Amerika'ya binlerce
yapılması mecburi kabul edilmiştir. Aynı yıl ilk kez bir
ordu ve İngiltere örnek alınarak donanma oluşturulmuştur.
Japon subaylar Batı'nın askerî akademilerine gönderilmiştir.
ilk
yapımına başlanmıştır.
ve yeni bir sistemi oluşturulmuştur.
rvlodern bir
» İlk defa
yayımlanmıştır.
turulmuştur.
dini yaygınlaştırılmaya, Budacılık bastırılmaya ça-
Işımıştır.
II.AbdüIharnit Japonya'nın bu çalışmalarına destek amacı ile
189ffda Ertuğrul Fırkateynüni Japonya'ya göndermiştir. Firkateyn
dönüş yolunda Kushimoto açıklarında batmıştır. 532 denizci yaşa-
mını yitirirken, Japon halkı ve yetkililerinin yaralılarımıza ve şehitle-
rimizin ailelerine yönelik ilgi ve yardımları Türk-Japon dostluğunun
temellerini oluşturmuştur.
1929 Dünya Ekonomik Krizi, Amerika'da New York Menkul Kıy-
metler Borsasındaki Wall Street hisse senedi fiyatlarının sert
bir şekilde düşmesiyle başlayan, kısa sürede Avrupa'ya ve dün-
yanın diğer sanayileşmiş bölgelerine yayılan buhrandır. 29 Ekim
6
7
1
2
3
İngiltere'nin para birimi poundun aşırı değer kazanması,
bunun da ihracatta düşüşe yol açması
Almanya'nın savaş tazminatını ödemek için karşılıksız para
basması, bunun da aşın enflasyona (hiperenflasyon) neden
olması
ABD yönetiminin krizin çıkmasını engelleyici tedbirler alma-
ması
192(YIerde ABD'de üretim ve istihdamın yükselmesi ile İ
sanlar kendilerini daha zengin hissetmişlerdir. O yüzden b
yıllara ABD'de "Kükreyen Yirmiler” denilmiştir,
Ekonomik Krizin Sonuçları
14,2 milyar dolar ABD Borsasında yok oldu.
Çok sayıda banka batarken binlerce insanın mal varlığı yok
oldu.
Ülkelerde açlık ve kıtlık başladı. İnsanlar takas usulü ticare-
te geri döndü.
B. Modern Japonya'nın Doğuşu ve Meiji (Meici) Restorasyonu
Japonya'da "güneşin oğlu" olarak adlandırılan im-
olarak varlığını devam ettirmiştir. Ülke eyaletlere
ayrılmış ve bu eyaletler daymiyo denilen derebeyi
ler tarafından yönetilmiştir. Derebeylerin en güçs
lüsü ise şogun olarak merkezî yönetimin başında
bulunmuştur. 1624'te Şogun Tokugova'nın yayım-
landığı fermanla Japonya dış dünyaya kapanmış ve
bu süreç 229 yıl boyunca, 1853'e kadar sürmüş-
şik Amerika'nın uyguladığı baskı ile gerçekleşmiş-
_ tir. 1867'de modern Japonya'nın kurucusu kabul e-
dilen İmparator Mutsuhito Meiji tahta çıkmış ve
Meiji Restorasyonu ile şogun idaresine son vere-
rek derebeylerin gücünü kırmıştır. Böylelikle Meiji
Dönemi (Aydınlar Dönemi) başlamıştır.
4 | İnsanların ruh sağlığı bozuldu.
5 | Dünyadaki inşaat ve madencilik faaliyetleri durdu.
N
O
Dünya genelinde 50 milyona yakın inşan işsiz kaldı. Dünya
ticaret hacmi %65 oranında azaldı.
1929 Ekonomik Krizi'nden sonra, 1932 yılından sonra ABD'de
yapılan başkanlık seçimlerini, Roosevelt kazandı. Roosevelt
insanların satın alma güçlerinin düşmesi ve talebin yetersiz
olması nedeni ile "New Deal (Yeni Antlaşma)" olarak bilinen
Bu kriz en çok sanayileşmiş toplumları vururken, Sovyeû
Rusya komünizmden dolayı bu krizden en az etkilenen d
letlerden biri olmuştur.
Perşembe günü yaşandığı için tarihe
geçmiştir.
olarak
Meİjİ Restorasyonu Doğrultusunda Yapılan Çalışmalar
Daymiyo denen derebeylik sistemine son verilerek, ülke vis
1
metlere bölünmüş ve feodal devirdeki sınıflar kaldırılmıştır,
2
»ğBaşkent Kyoto'dan Edo'va taşınmış bu şehre
gühün baş-
anlamına gelen Tokyo adı verilmiştin
3
aya! 4
hazırlanmıştır. (An
Meşruti monarşi kuran bir
'da Prusya-Alman modeli örnek alınmıştır,)
Ekonomik Krizin Nedenleri
I l.Dünya Savaşı'nın getirdiği ekonomik zorluklar
ABD'nin savaş sırasında devletlere verdiği kredileri geri ala-
maması
I ABD ekonomisinin 200 holding tarafından idare edilmesi
I.Dünya Savaşı'ndan sonra oluşan iyimser havanın ABD Bor-
sasını suni (yapay) olarak yükseltmesi
174
1929 Ekonomik Buhranı Karşısında Türkiye'nin Aldığı Tedbirler
Devlet korumacı-iktisatçı politikalara yönelmiştir.
İthalatta kısıtlamalar uygulanırken gümrük vergileri yükseltil-
miştir.
Ülkede yerli malı kullanılması için devlet tarafından propagan-
dalar yapılmıştır.
Millî İktisat Ve Tasarruf Cemiyeti kurulmuştur.
"Malımı sattığım devletten mal alırım." prensibi hayata geçi-
rilmiştir (Kliring Sistemi).
instagram.com/copysinav
