Günümüzde C02, itici gaz olarak kullanılmaktadır.
Soğutucu Akışkanlar
Buharlaşırken bulunduğu ortamın sıcaklığım düşüren maddelere
soğutucu akışkan denir.
Klima ve buzdolaplarında kullanılır.
Bu maddeler basınç altında sıvılaşır, basınç kalkınca tekrar
buharlaşırlar.
Günümüzde buzdolaplarında soğutucu akışkan olarak "puron-
gaz karışımı kullanılır.
Bu gazların kritik sıcaklığı yüksek, kaynama noktası düşük ol-
malıdır.
Z) Soğutucu akışkanlar, yanıcı ve zehirli olmamalı, çevreye zarar
vermemeli , uygulanabilir bir basınçla buharlaşmalı ve sıvılaşa-
bilmeli, sistemindeki metallerle reaksiyona girmemeli, kolay
bulunur ve ekonomik olmalı, enerji tüketimi az olmalıdır.
Oda koşullarında buhar hâlinde olmalıdır.
HAVADAN AZOT VE OKSİJEN ELDESİ
LJ Havanın yaklaşık % 78'i N2, % 21'i 02 ve % 1'i H20 ve diğer
gazlardır.
Havadan azot ve oksijen eldesi, ayrımsal damıtma yöntemiy-
le gerçekleşir.
İşlem sırası şöyledir;
. Hava 40 atmosfer basınçta sıkıştırılıp -200 t'ye soğutu-
larak sıvılaştırılır.
2. — 200 'C'de H20 ve C02 katı halde Olduğu için karışım-
dan ayrılır.
Kaynama noktası — 196 'C Olan azot gazı sıvı havadan ay-
3.
rılmaya başlar. Sıcaklık— 183 'CVe ulaştığında oksijen ga-
zı da ayrılmaya başlar.
4. Elde edilen azot ve oksijen gazları özel çelik kaplarda de-
polanır.
KATILAR
Katılar, amorf ve kristal katılar olarak ikiye ayrılır.
A) AMORF KATILAR: Belirli bir geometrik şekli olmayan, tane-
ciklerin gelişigüzel düzensiz bir şekilde istiflendiği katılardır.
Lj Amorf katının yumuşamaya başladığı sıcaklığa o katının cam-
sı geçiş sıcaklığı denir. Sert ve sıktışürılmayan bu katılara
cam, plastik, tereyağı, lastik, kauçuk Örnek verilebilir.
Amorf katılarda erime değil yumuşama olur, kristal katılarda
belirli sıcaklıkta erime noktası vardır.
B) KRİSTAL KATILAR: Belirli geometrik şekle sahip, sert ve Sl-
kıştınlamayan katlardır. Tuz, iyot, elmas, demir gibi.
Kristal örgü: Katıyı oluşturan türlerin belirli bir düzenle üç boyut-
lu bir şekilde dizilmesiyle Oluşan yapıdır.
LI Kristal örgüde yer alan türlere göre kristal katılar:
1. İyonik kristaller
2. Kovalent kristaller
3. Moleküler kristaller
4. Metalik kristaller
1. İYONİK KRİSTALLER
Anyon ve katyonların elektrostatik çekim kuvveti ile oluşturdukla-
n iyonik bağlı bileşiklerin kaü halleri İyonik kristalleri oluşturur.
J Naci, Mgsq, uS, CUO, cscı gibi.
Lj İyonik bağlı bileşikler katı halde elektriği iletmezken, sıvı ve
çözelti hallerinde elektriği iletirler.
2. KOVALENT KRİSTALLER (AĞ ÖRGÜLÜ KATILAR )
Atomlar üç boyutlu ağ yapısında ve kovalent bağlarla bağlı bir Şe-
kilde bir arada bulunurlar.
Elmas, grafit, SİC, SiO WC, SiS2 verilebilir.
2.] Elmas ve grafit, karbon elementinin doğal allotroplarıdır.
LJ Elmas sert yapılı Olup, elektrik akımını iletmezken, grafit yu-
muşak yapılı olup elektrik akımını iletir.
3. MOLEKÜLER KRİSTALLER
Moleküler kristallerin aralarında van der Waals, hidrojen bağlan,
dipol — dipd etkileşimleri bulunabilir.
H20, NH3, ve HF katılarında da hidrojen bağlan vardır.
C02 (kuru buz), H20 (buz), C12H22011 (şeker), 12 gibi.
4. METALİK KRİSTALLER
Negatif yüklü elektron denizi ile poziül yüklü metal katyonları ara-
sındaki elektrostaök çekim kuvvetiyle oluşan katlardır.Na, Mg, Ag,
Au, cu, Zn gibi.
Metalik kristaller, katı ve sıvı halde elektrik akımını iletirler.
