GÖLGE OYUNUNUN BÖLÜMLERİ
1. Mukaddime (Giriş): Oyunun giriş bölümüdür. Bu bölüm-
de nareke adı verilen kamıştan yapılmış düdük çalınırken
göstermelik adı verilen ev, ağaç vb. tasvir; perdede (Küşteri
Meydanı) yavaş yavaş aşağıdan yukarıya doğru yükselir. Ar-
dından müzik eşliğinde Hacivat semai okuyarak perdeye ge-
lir. Semai bitince *Off... Hay Hak!" diyerek perde gazelini
okur ve Karagöz'ü sahneye davet eder. Bunun üzerine Kara-
göz şahneye iner.
2. Muhavere (Söyleşme, Atışma): Karagöz ile Hacivat ara-
sırdaki karşıhklı konuşmadan, atışmadan oluşan bölümdür.
3. Fasıl: Oyunun asıl bölümüdür. Oyunun akışına göre diğer
kişiler de bu bölümde oyuna dâhil olur.
4. Bitiş (Hitam): Karagöz, Hacivat'a tokat atar: Hacivat da
'Yıktın perdeyi eyledin viran, varayım sahibine haber vereyim
hemanı- diyerek perdeden çekilir. Bu sözü duyan seyirci
oyunun bittiğini anlar. Karagöz İse Hacivat'a tehdit savurur ve
bir daha yakası eline geçince neler yapacağını söyler. Bu, bir
çeşit günümüzdeki fragman gibidir; bir sonraki oyunun konusu
hakkında seyirciye böylece bilgi verilmiş Olur. Karagöz,
'Sürçülisan ettikse affola!• diyerek perdeden ayrılır. Diğer
görüntüler perdeden çekilirken çengi gelir ve müzik eşliğinde
2. ORTA OYUNU
Sahne, perde, dekor, suflör kullan-
madan halkın ortasında oynanan
Türk halk tiyatrosudur
Lj Karagöz'ün perdeden meydana in-
miş şekli diye nitelendirebNeceğİmİz
orta oyunu, etrafı seyircilerle çevrili
bir danda doğaçlarna oynanan, müzikli, geleneksel bir tiyat-
rodur.
Orla oyunu, palanga adl verilen oyun alanında oynanır. Dai•
re ya da ehpş şeklhde Olan bu alan. İp çekilmiş kazıklarla çev-
rilir ve çevresinde izleyiciler sıralamr.
Orta oyununun dekoru; yenidünya adı verilen ve ev dekoru
olarak kullanılan, iki üç kanatlı, kafes biçiminde bir paravan
ve dükkân dekoru olarak kullanılan, iki kanatlı daha küçük bir
paravan ve iskemleden oluşur.
Orta oyununda İki temel tip vardır: Kavuklu ve Pişekâr. Dilim-
li ve sarıklı bir kavuk, kırmızı çuhadan kaftan giyen Kavuklu;
dışa dönük, Özü sözü bir, sağduyusu olan okumamış bir tip-
Halkın düşüncelerini ve duygularını yansıtır. Haksızlığa, İki-
yüzlülüğe karşıdır. Ekmek parası için beceremediği işlere bi-
le girer, hakkı olmayan parayı kazanmayı sevmez, Öğrenim
görmediği İçin bilgisizdir ama sezgisi güçlüdür. Gölge oyu-
nundaki Karagöz'e benzer.
Başında dört dilimli ve dört renkte (kırmızı, mavi, sarı, kara)
bir başlık taşıyan, mavi ya da san çuhadan kara kürkle do-
nanmış bir cüppe ve bir de çakşır giyen Pişekâr; her şeyi bil-
diğİne Kavuklu 'yu İnandıran, her kalıba giren çıkan, Kavuk-
lu'ya ne yapması gerektiğini söyleyen, bilgiçlik taslayan ve
oyunu yönlendiren tiptir. Pişekâr, gölge oyunundaki Hacivat'a
benzer
Orta oyununda yer alan diğer kişiler, Karagöz Oyununun tip-
leri gibidir.
NOT
Orta oyunu; kol oyunu, meydan oyunu, taklit oyunu ve
zuhuri gibi isimlerle de anılmıştır.
Orta oyununda kadın rolünü de erkek oyuncular oynar.
Kadın rolüne çıkan erkek oyuncuya zenne adı verilir.
Orta oyununda Rum tipine balama adı verilir.
ORTA OYUNUNUN BÖLÜMLERİ
1. Mukaddime (Giriş): Pişekâr, oyun alanına Pişekâr havası
eşliğinde gelir. Daha Sonra zumada çalınan havaya uygun ola-
rak Kavuklu ve Kavuklu arkası adı verilen cüce, kambur ve
denyo gibi tipler de sahnede yerini alır.
2. Muhavere (Söyleşme): Kendi İçinde İkiye ayrılan bu bö-
lümde Kavuklu ve Pişekâr karşılıklı konuşurlar.
a. Arzbar: Kavuklu ile Pişekâr'ın tanış çıktıkları bölümdür.
b. Tekerleme: Kavuklu'nun olağan dışı bir olayı başından geç-
miş gibi anlattığı bu bölümün sonunda, anlatılanların rüya Ol-
düğü anlaşılır.
3. Fasıl: Oyunun aşıl bölümüdür, bu bölümde diğer karakter-
ler de oyuna dâhil olur.
4. Bitiş (Hitam): Pişekâr, seyircilerden Özür dileyerek oyunu
bitirir ve sonraki oyun hakkında bilgi verir.
35
