Gitar gibi telli sazlarda mandalları sıkış-
tırmakla teli geren kuwet arlınlmış olur ve
şeş daha tiz çıkar.
Farklı seviyelerde su dolu şişelerin ağız kısmına şekildeki gi-
bi üflendiğinde hava kısmı dalga boyunu belirler. Hava kıs-
mı uzun olan 1 şişesinden çıkan sesin dalga boyu 2'dekjn-
den daha küçüktür. v eşitliğine görev sabit Olduğu
İçin İle f ters Orantılıdır ve 1 'deki sesin frekansı daha bü-
yüktür. fl f
giz)
2
2
(bas)
LJ Bu şişelere aynı tokmakla aynı şekilde vurulursa bu durumda
kütle önemli Olur. Kütlesi küçük olanın molekülleri daha hızlı
titreşir ve frekansı daha büyük Olur.
f, » 12
(tiz)
2
(bas)
Lj İnsan kulağı frekans120 Hzile 20000Hz arasındakisesleriişi-
tebilir. insan sesinin işitemeyeceği değerde küçük olan ses-
lere infrasonik şeş, büyük Olan seslere de ultrasonik şeş de-
b. Sesin Şiddeti
Ses dalgalarının enerjisiyle doğru orantılı olan niceliktir. Sl'da bi-
rimi desibel (dB) dir. Sesin şiddeti kaynaktan uzaklaştıkça azalır
ama toplamda değişmez. İnşan kulağı O dB ile 120 dB arasında-
ki sesler işitebilir. 120 dB'den daha büyük değerler insan kulağı-
na zarar verir.
C. Sesin Tınısı
Bir kaynağı diğerinden ayıran özelliktir. Kaynağın şekline ve biçi-
mine göre değişir. İki müzik aleti aynı şiddette aynı frekansta Ses
çıkarsa bile sesleri birbirine benzemez. Her kaynağın kendine Öz-
gü sesi vardır. Her insanın tınısı farklıdır ve bu Özellik sayesinde
insanları görmeden de seslerinden tanırız.
Rezonans
Bir dalga hareketinde aynı frekansta, dalgaların genliğini artırma-
ya yönelik hareket yapılabilir, bu durumda dalganın genliğinin bü-
yümesine rezonans denir.
Cisimlerin yapısına, yapıldığı maddenin türüne ve esnekliğine
bağlı Olduğu frekansa doğal frekans denir. Salıncakta sallanan bir
çocuğun hızının sthr olduğu anda hareket edeceği yönde her se-
ferinde itilmesi ile salıncak sürekli yükselir ve bir noktadan sonra
tehlikeli duruma gelir. Benzer şekilde bir köprü salınım yaparken
rüzgann etkisiyle genliği her seferinde artabilir. Bunun sonucun-
da da köprü yıkılabilir.
Yankı
Ses dalgalarının bir yüzeye çarpıp sesi üreten kaynağa geri dön-
meşine yankı denir. Yankı sert yüzeylerde daha iyi Oluşur. Kumaş,
keçe, sünger gibi malzemler ise yankıyı engeller. Ses kayıt stüd-
yolarında, sinema ve tiyatrolarda duvarlar sesin yankısını engel-
leyen malzemelerle kaplanır.
Kulak ve ruh sağlığına zarar veren, yoğun ses kirliliğine gürültü
denir. Trafikteki, iş makinelerinden yaylan, asfalt kırıcılardan ya-
yılan sesler gürültü oluşturur. Sesin boğuk ve anlaşılmaz olması-
na ise uğuttu denir.
DİKKAT
Bir engele gönderilen sesin yansıyarak kaynağa dönmesi için
geçen süreden yararlanılarak engelin uzaklğı tespit edilir. Şim-
şek çaküktan 5 s sonra sesi duyuyorsak şimşeğin bize uzak-
lığı 5.340 1700m buluruz.
