Geriye Dönüş: Eserde kronolojik akışın kırılarak geç-
mişe dönülmesi, geçmişe ait yaşantıların anlatılması
tekniğidir.
İç Çözümleme: Kişilerin iç dünyalarının, anlatıcı tara-
fından okuyucuya aktarılmasıdır. İlahi bakış açısının
kullanıldığı bu t*nikte anlatıcı, kişinin İç dünyasına bü-
tünüyle egemen olan dışarıdan bir unsur olarak etkin-
dit; anlatılan kişi ise edilgindir.
Özetleme: Varlığı belirgin şekilde hissedilen anlatıcı;
olayları, kişileri veya diğer unsurları özetleyerek verir.
2. Gösterme (Sahneleme): Bu teknik, şahısların sahnede oynu -
yormuş gibi konuşturulmasıyla Oluşturulur. Olaylar, kişiler, varlık-
lar okuyucuya doğrudan sunulur. Burada anlatıcı, aradan çekilir
okuyucunun dikkati eser üzerinde yoğunlaşır.
—j Gösterme tekniği; diyalog, iç konuşma ve bilinç akışı şeklin-
de olabilir.
Diyalog: Roman ve hikâye kişilerinin karşhkli konuş-
malanna dayanan anlatım tekniğidir.
İç Konuşma (İç Monolog): Kahramanların içsel ko-
nuşmalannı, düşüncelerini aktarmaya dayanan anla-
tım tekniğidir. Bu teknikte kahraman, kendi kendine
konuşur. Bilinç akışı tekniğinden temel farkı, yapılan
konuşmaların belli bir mantık içerisinde sürmesidir.
Bilinç Akışı (Şuur Akışı): Bilinç akışı tekniğinde kişi-
lerin iç dünyaları, zihinlerinden geçirdikleri, doğrudan
o kişilerin ağzından, kendi kendilerine konuşmaları
şeklinde verilir Bu tekniğin iç monologdan farkı, cüm-
leler arasındaki mantık ilişkisinin zayıf olmasıdır. Kah-
raman, serbest çağrışım yoluyla bir düşünceden bir
başka düşünceye atlar.
3. Metinler Araşlllk
-j Bir edebî metnin dokusuna hem edebiyat alanından hem de
başka alanlardan metin parçalarının katılmasıdır.
Metinler arasılığın çıkış noktası, "yazarın bir eser verene ka-
dar zaten daha Önceki metinleri tanıdığı, yazdıkları üzerinde
ister istemez bunların etkisinin olacağı- düşüncesidir.
Postmodernişt sanatçılara göre artık benzersiz bir eser orta-
ya koymak mürnkün değildir; yapılması gereken, daha önce
şöylenmiş sözlere ilaveler yaparak yeni bir ürün ortaya çıkar-
maktır.
30
Metinler arasıllk İle divan şiirindeki nazire, tahmis, terbi ve
iktibas gibi kimi terimler ilişkilendirilebilir,
Metinler arasılık, pastiş ve parodi şeklinde olabilir.
pastiş: postmodern romanda "masal, halk hikâyesi"
gibi metin türlerinin biçim ve anlatım özelliklerini taklit
etmektir. Meddahların hikâyeye başlarken kullandığı
"Râviyan-l ahbar, nâkilan-l âşâr şöyle rivayet ederler
ki" gibi kalıplaşmış İfadelerini İhsan Oktay Anar'ın
Kitab-ül Hiyel adlı romanında "Râviyân-l ahbar ve
nâkilan-l âşâr, Yâteş Çelebi hakkındaki rivayet, hikâyet
ve menkıbelerin hemen hemen bu kadar olduğunda
ittifak etmişlerdi.” biçiminde taklit ederek kullanması
bir pastiş örneğidir.
parodi: postmodern romanda daha Önce yazılmış bir
metnin içerik yönünden örnek alınmasıdır Bütüncül ya
da kısmi olabilir. Orhan Pamuk'un, Kara Küp romanında
Şeyh Galip'in Hüsn ü Aşk mesnevisini konu bakımından
taklit etmesi bir parodi örneğidir. Bütüncül parodi tekniği
kullanılan bu romanın konusu ve kişileri, Hüsn ü Aşk
mesnevisinden esintiler taşımakta; romandaki Galip,
Şeyh Galip'i; Celal, Mevlânâ Celalettin-i Rûmî'yi
çağrıştırmaktadır.
NOT
Bu tekniklerin dışında roman ve hikâyelerde ironi, montaj,
kolaj, leitmotif (laytmotif) gibi anlatım tekniklerine de
başvurulmaktadır.
İroni: Postmodern romanda birtakım Olgu ve eserlerden alay-
cı bir dille söz etmektir Klasik dönemde tiyatroda yaygın ola-
rak kullanılan ironi, hikâye ve romanda postmodern edebiya-
tın başvurduğu tekniklerden biri olmuştur. Ahmet Hamdi Tan-
pınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı romanında önemsiz
bir kurum Olan Saatleri Ayarlama Enstitüsünü asrın en büyük,
en faydalı kurumu şeklinde tanıtması bir ironi örneğidir.
Montaj: Bir sanatçının, başka eserlere ait metinleri, başka şa-
natçılara ait sözleri kendi metnine eklemesi.
Kolaj: Farklı yazar, şair ya da kaynaklardan derlenen alıntıla-
rın bir araya getirilerek metne yansıtılması.
Leİtmotİf (laytmotif): Herhangi bir tavır, hareket veya sözün,
eserde çeşitli vesilelerle birçok kez tekrar edilmesi.
