GENLEŞME
Sıcaklığı artan maddelerin moleküllerinin ortalama kinetik enerji-
si artar ve moleküller birbirinden uzaklaşır. Bunun sonucunda
maddeler genleşir. Sıcaklığı azalan maddeler ise büzülür.
Boyca Genleşme
İlk boyu Lo olan bir cismin
sıcaklığı AT kadar artırılırsa
boyu da AL kadar artar, so-
ğutulursa AL kadar azalır.
AL: L .A.AT
2
boyca genleşme katsayısı ya da uzama katsayısıdır. Ayırt edi-
cidir. Bir çubuk iki yönde de eşit miktarda uzar. Toplam uzama AL
olur. Çubuk soğutulduğunda da AL kadar kısalır.
Alanı yada hacmi olan bir cisim ısıtıldığında alanca ve hacim-
ce genleşir. Ancak bu cismin bir kenarının uzama miktan
Lo.X.AT İle bulunur.
Alanca Genleşme
İlk alanı S olan bir levhanın sıcaklığı
AT kadar artırılırsa alanı da AS kadar
artar, soğutulursa AS kadar azalır.
AS So.b.AT
b alanca genleşme katsayısıdır. Ayırt
edicidir.
Levhalar her yönde genleşir.
Hacimce Genleşme
İlk hacmi Vo olan bir cismin sıcaklığı AT
kadar artırılırsa hacmi AV kadar artar,
soğutulursa hacmi AV kadar azalır.
AV -v .a.AT
Burada a genleşme katsayısı olup, mad-
denin cinsine bağlıdır.
X, b, a katsayıları maddenin cinsine bağlıdır, ayırt edicidir.
Birim — dir. K Kelvin'dir. Bazen — birimi de kullanılır.
DİKKAT
Sıvılar ve gazlar hacimce genleşir.
Gazlarda genleşme katsayısı ayrt edici değildir.
DİKKAT
Isıtıldığında çok genleşen maddeler soğutulduğunda da çok
büzülür.
UNUTMA
Levha veya hacme sahip cisimlerin
içindeki boşluklar da genleşir. Açı-
lar değişmez. Şekildeki levha ısıtılır-
şa r yarıçaplı boşluk büyür, 6 açısı
değişmez. Resmin zoom yapılması
gibi büyür.
Genleşme katsayısı daha
büyük olan K metal çubu-
ğu ile L çubuğu birbirine
perçinlenerek sıcaklıkları
artırıldığında (I) ve azaltıl-
dığında (II) görünümleri
yandaki gibi olur. Bu dü-
zeneğe metal çifti denir.
Metal çiftleri termostat denilen otomatik açma-kapama sistem-
lerinde kullanılır. Termostatlar evlerde kullanılan kombi, kalori-
fer, ütü, su ISIÜC1ş1 gibi araç ve gereçlerde kullanılmaktadır.
Elektrik hatlarındaki teller yazın genleşmeden dolayı sarkarlar.
Köprü girişlerine ve tren raylarına genleşmeden dolayı tole-
ranş boşluğu bırakılır.
Uçan yolcu balonunun yükselmesi, ısıtılan havanın genleş-
mesi ilkesine dayanır.
Sıkışan kavanoz kapağının sıcak Suya daldırılmasıyla açılma-
Si, kapağın camdan daha çok genleşmesinden kaynaklanır.
Termometrenin sıvısının yükselmesi Sıvının genleşmesinin bir
Su +4 cc sıcaklığında iken ısıtılır ya da soğutulursa iki durum-
da da genleşir.
