3. Gazların Basıncı
Gaz molekülleri sürekli hareket halindedir.
Lj Gaz molekülleri birbirlerinden bağımsız Olarak yaptıkları bu
hareketlerle etrafındaki diğer gaz moleküllerine ve yüzeylere
çarparak basınç oluştururlar.
Gazlar, dokundukları tüm yüzeylere basınç uygularlar.
Bir gaz kapalı kapta ise gaz basıncı her noktada aynıdır.
Açık havanın basıncı aynı yatay seviyede her noktada aynıdır
ama yükseklere çıkıldıkça basınç azalır.
Açık Hava Basıncı
Açık havadaki gazlar yer çekimi kuvvetiyle yere doğru çekilirler.
Bu sırada birbirlerine çarptıkları için tamamen yeryüzüne inmez-
ler.
Açık hava basıncı gazların ağırlığından doğar.
Açık hava basıncı deniz düzeyinde en büyüktür. Yükseklere
çıkıldıkça açık hava basıncı azalır.
Toricelli deneyi açık hava basıncını kanıtlayan ve değerini ölçen
bir düzenektir.
Toricelli, bir ucu kapalı Cıva dolu cam borunun diğer ucunu
da kapatarak kaptaki cıvaya daldınp ağzını açtığında, boru-
daki cıvanın aşağıya inerek 76 cm yüksekliğinde durduğunu
gözlemlemiştir.
Cıva
76 cm
76 cm
Şekildeki cam tüplerin kalınlığı ve eğik durması sıvı yüksekliğini
etkilemez. Ancak tüpün üst kısmında gaz olmamalıdır. Eğer tü-
pün üst kısmında gaz varsa aqk hava basıncı gerçek değerinden
daha az ölçülür. Doğru Ölçüm için tüplerin üst kısmı boşluk (va-
kum) olmalıdır. X tüpünde cıva seviyesinin az olması, tüpte gaz
olmasıyla aqklanır. X tüpü yukanya doğru çekilirse borudaki cıva
da yükselir, gazın hacmi artar ve basıncı azalır.
Kapalı Kaplarda Gaz Basıncı
Kapalı kaplardaki gaz ideal olursa (ideal gazlarda moleküllerin
esnek çarpıştığı kabul edilir) bu basınç molekül sayısına, sıcaklı-
ğına ve hacmine bağlıdır. Basınç, sıcaklık (kelvin Olarak) ve mad-
de miktarı ile doğru, hacimle ters orantılıdır.
Kapalı kapta molekül sayısı (mol sayısı) n,
sıcaklık T, hacim V ise, gaz basıncı;
UNUTMA
p
Cıvanın tamamen aşağıya inmesine dış ortamdaki basıncın sıvı
yüzeyine yaptığı basınç sayesinde engel olduğunu, bunun da an-
cak açık havadaki gazların yapacağı basınçtan kaynaklanacağı-
nı söylemiştir.
Borudaki cıvanın yaptığı basınç açık hava basıncı kadar olup de-
niz düzeyinde değer);
p 76 cm-Hg olur.
Aqk hava basıncı barometre ile Ölçülür. Toricelli deneyi bir çeşit
barometredir.
16
Sürtünmesiz pisto-
nun iç ve dış basın-
cı eşittir.
Kütlesi ve sürtün-
mesi önemsiz pis-
ton dengede ise,
p — p Olur.
Esnek balonda,
(Balonun elastik
basıncı ihmal
edilmiştir.
