3. Gaz Atıklar
Gaz atıklar, nükleer santrallerden, sanayi tesislerinden, taşıtlardan, çöp de-
polarma alanlarından, yangınlardan ve fosil yakıt kullanımından kaynaklan-
maktadır. Gaz atıkların verdiği zarar alınan Önlemlerle insan sağlığına zarar
Vermeyecek boyutlara indirilebilir. Gaz atıklarının oluşturduğu sorunlar *kü-
resel çevre sorunları" konuşunda işlenecektir.
Atıkların Çevresel Etkileri:
Yangınlar ve patlamalar
• Hava Wrlİlİğİ
Küresel Işınma
Bitki Örtüşüne zararları
• Yer altı suyu kirliliği
* İstenmeyen kokular
GERİ DÖNÜŞÜM
Günümüzde tüketimin neden olduğu atıklar önemli sorun olmaya devarn
etmektedir. Kullanılıp atılan maddelerin artması ile dünyamız yavaş yavaş
kirletilmektedir. Ağaçların kesilmesi, doğal kaynakların kirletilmesi, mevsim-
terin düzeninin bozulması, küresel ısınmanın başlamasıyla meydana gele-
bilecek Çevre kirliliği sorununun Çözümlenmesinde insan faktörünün birin-
cil derecede etkin role sahip olması gerekir.
Doğal kaynaklar sınırsız değildir, dikkatlice kullanılmadığı takdirde bir gün
bu kaynakların tükeneceği şüphesizdir. Kaynak israfını önleme, hayat stan-
dartlarım yükseltme çabaları ve ortaya çıkan enerji krizi ile bu gerçeği gö-
ren gelişmiş ülkeler, atıkların geri kazanılması ve tekrar kullanılması İçin
yöntemler aramış, bulmuş ve bu yöntemleri geliştirmiştir. Avrupa Birliği
(AB) üye ülkelere atıkların geri kazanılması şartı getirmiştir.
Kalkınma çabası İçerişinde Olan ülkelerin de doğal kaynaklarından uzun Va-
dede ve maksimum düzeyde faydalanabilmeleri için atık israfına son ver-
meleri, ekonomik değere sahip maddeleri geri kazanma ve tekrar kullanma
yöntemlerini araştırmaları gerekmektedir.
Geri Dönüşümle İlgili Dünyadan Bazı Örnekler
İtalya'daki bazı meyve ve sebze üreticileri, ambalajlan çok kullanımlı ve
geri dönüşümlü olarak üretmeye başladılar. Bunun sonucunda taşma
ambalajlan 30 sefere kadar kullanılabilmektedir. Avrupa'nın çeşitli yerle-
rinde kullanılmış ambalajlar ve nakliye kutulan İçin temizleme ve geri dö-
nüşüm merkezleri oluşturulmuştur. Bu sayede sebze ve meweler tüke-
ticilere daha ucuz ulaşmaya başlamıştır.
• İsveç'te ambalaj atıklarını % 25 azaltmak İçin lojistik bir sistem geliştirNmÇ-
Ör. Bu sisteme meyve, sebze ve günlük tüketim ürünlerinin ambalajlan da-
hil edilmiştir. Çeşitli boyutlarda, daha sağlam ve uzun taşma ku-
tulan üretilmiştir. Geri dönüşüme gidinceye kadar yüzlerce kere kullanıla-
bilecek Olan kutular, en az 10 yıl dayanacak sağlamlıkta yapılmıştır.
• İtalya'da bir firma. zehirli maddelerin yok edilmesi İçin kullanılan fırınlar-
da Oluşan UçUcU küllerden tekstfl, çimento, plastik ürünlerini güçlendir-
mede kullanılacak malzemeler üretmiştir.
Cağratha 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Linyit, taşkömürü ve petrol gibi enerji
kaynaklarının kullanımının aşağıdakiler-
den hangisine neden olacağı söylene-
mez?
A) Küresel riskinin artmasına
B) Ormanlık aknlarm kurumasına
C) Tanm toprakknnda verimüliğin azafrna-
D) KuWMkbMr şu kaymklanmn amhnayna
E) Radyoaktif kirliliğin artmasına
ÇÖZÜM:
Atmosferdeki ra$OaktM kirliliğin artması
uranyum toryum gibi enerji kaynawı-
İNSAN ÇEVRE
Belçka'da ikinci el eşyalar İçin bir toplama, yenileme ve depolama mer-
kezi kurulmuştur. Buradaki eşyalar ucuz fiyata tüketicilere sunulmuş ve
bu projeyle gençlere, engellilere iş imkanı sağlanmıştır.
Geri kazanım, pek çok gelişmiş ülkede yasalarla desteklenen bir siste-
me oturtulmuş durumdadır. Bu sistemin en düzenli şekilde uygulandığı
ülkelerden biri de Airnanya. Tüketicilerin ambalajlan temiz ve doğru ay-
nlrmş bir şekilde poşetlere koyup belirlenen gün ve saatlerde dışarı ÇI-
karmaları isteniyor. Şampuan kutulan, boş alüminyum kutular hatta çi-
kolala kaplan bile "çöp" sınıfından çıkap "kaynak" sınıfına konmuş du-
rumda. Mavi, şan. yeşil ve gri çöp torbalarıyla ayn ayn poşetlenen bu
atıkların yerel yönetimlerle belirlenen gün ve saatlerde dışarı çıkanıması
zorudu. Aksi takthde bu çöpler toplanmıyor, üstelk birkaç uyandan
da bu kurallara uymayanlara ceza uygulanıyor.
Mnanya'da bu "temin bu kadar düzenli İşlernİşİnİn bir nedeni de sistemin
yasalarla hükümet tarafından desteklenmesidir. 1991 yılında Ambalaj Yasa-
a'yla üretmerin ambalajıyı geri toplaması zorunlu kılındı. Devletin çıkardı-
ğl bu yaşa üzeme halk hernen harekete geçerek aldığı ürünlerin ambalaj-
lanm *veriş yaptığı süpermarketlerde bırakmaya başladı. Daha sonra
Dualeş System Deutşchland adını verdikleri, toplanan ambalajların doğru
şekilde plastik. cam. kağıt, karbon. alüminyum gibi sınıflandırılmasını ya-
pan bir "tem oluşturdular. Bu proje. üretici firmaların 'yeşil nokta" işareti-
ni ürünleri üz«İnde taşımak İçin Ödedikleri lisans ücretiyle finans edildi.
Tüm bu yapılanlar sonucunda evsel atıklarda % 14 oranındaki düşüşün ya-
nı sıra üretilen ambalaj atNdarında da %15 düşüş görüldü. Çünkü kendi
ürettikleri ambalajlan yine kendileri toplayarak tekrar İşleyen üretici firmalar,
ürünlerde gereksiz yere kuüandlklan ambalaj malzemelerinden vazgeçtiler.
Daha wıra bu çalışınalar. Atik Önleme. Geri Dönüştürme ve Yönetme Ya-
şaşl'yla da desteklendi. Bu Öykü. bir sistemin düzenü bir biçimde uygulan-
maşında hükümetin ve halkın İş birliği İçinde çalışmasının gerekliliğini hatır-
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki ülkelerin hangisinde geri
dönüşüm ünitelerinin kurulması İle ilgili
projelerin geliştirildiği ve bu projelerin
hayata geçirildiği söylenemez?
A) Almanya B) Fransa C) İtalya
D) İsveç
ÇÖZÜM:
E) Mısır
mn kullanımına bağlıdır.
ÖRNEK SORU:
YANIT: E
Geri dönüşüm üniteleri, gelişmiş ülkelerde
daha yaygındır.
YANIT: E
Atıkların kaynağından
ayrı toplanması
latu bize.
Atıkların katı atık ayırma
tesislerinde işlenerek
Özelliklerine göre sınıf-
Doğal kaynaklar
korunur.
* % 100 geri dönüşümle
elde edilmiş bir ton kağıt,
17 ağaç kutanr ve 26,5 m3
Su tasarrufta sağlar.
* Bir ton kalay kaplı çeliğin
geri dönüştürülmesi ile 1
ton demir cevheri ve 05 tM
kok kömüründen tasarruf
sağlanır.
Sınıflandırma
7frl•
Aşağıdakilerden hangisi geri dönüşüm
ünitelerininin kurulmasının yararlarm-
dan biri değildir?
A) Çevre sonmlanmn amıması
B) Doğal kaynaklarm uzun süre kul-
C) Yeni öcarj maknn üretifrneşi
D) Enerji hşarrufu Sağknmaşl
E) Abk miktanmn
ÇÖZÜM:
Geri dönüşüm ünitelerinde kat atlkkr
tekrar kukmlabilecek n#eliğe geürİWr. Bu
üniteler yeni Ücarİ malkr üretmez.
YANIT: C
Atıkların tekrar kullanılabilecek
ve ikincil ham madde haline
getirilebilecek nitelikte elde
edilmesi
GERİ DÖNÜŞÜM
YARARLARI
Enerji tasarrufu
sağlanır.
* Bir ton geri dönüşümlü kağıt
41000 kWh enerji tasarrufu
Bir ton kalay kaplı çeliğin
dönüştürülmesi % 70 ener-
jj tasarrufu sağlat.
—697—
Çevre kirliliği'"
azalır.
Ekonomik katkı
sağ er.
Atık miktarı
Coğrafya 1-2 Konu / Soru Bankası
