-(MADENt7LIİt-ğÂNÂİiİ-ÜÛ4ŞfM-TİCARET-TURİZM)
EKCNûMüK ÖCGRÂFYÂSü (JÜ4DENCİİİK-SANAYİ-ULAŞhU-rİCARET-TURİZM)
İ) Teknoloji
Sanayide teknoloji, üretim yöntemleriyle, kullanılan araç-gereçleri kap-
sayan bilgi, yazılım ve donanımları kapsar. Teknoloji olanaklarından yarar-
lanılmasıyla kaliteli, seri ve hızlı üretim gerçekleşir. Bu yolla, maliyetlerde
azalma meydana gelir ve üretimde verimlilik sağlanır.
2. Türkiye'de Sanayinin Kuruluş ve Gelişimi
Osmanlı döneminde çeşitli nedenlere bağlı Olarak sanayideki gelişme-
lere ayak uydurulamamıştır. İlk Sanayileşme faaliyetleri Lale Devri'nde
başlamıştır.
Tanzimat Dönemi'nde sanayileşme daha büyük tesislerin kurulmasıyla
gelişme göstermiştir,
Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Türkiye'de sanayi yok denecek kadar
azdı. Bu dönemde ekonomi daha çok tarıma dayalıydı.
- Bu dönemlerde Türkiye'de üretilen birçok tarım ürünü ucuz ham madde
Olarak dışa satılıyor; yurt dışında işlenmiş halde yüksek fiyatlarla geri
alınıyordu.
Türkiye'deki sanayi kuruluşlarının şayisi 300 kadardı, Bunlar çoğunlukla
tarım ürünlerini İşleyen tesisler Ve dokuma fabrikalarıydı. Üretim İç tüke-
timi karşılayacak düzeyde değildi.
Cumhuriyet kurulduktan sonra, ekonornik bağımsızlığın da sağlanması
ve sanayileşme hamlesinin gerçekleştirilmesi için planlı atlımlar uygu-
lanmaya başlandı, Bu çerçevede 1923 yılında I. İzmir İktisat Kongresi
Bu kongrede alınan başlıca kararlar şunlardır:
— Yerli sanayinin dış rekabete karşı korunması İçin gümrük vergilerinin
konulması,
Ulaşımın geliştirilmesi,
— Ham madde temininde kolaylık sağlanması,
— Sanayi eğitimine ağırlık verilmesi,
— Özel sektörün sanayi faaliyetlerine katılması için teşvik edilmesi,
— Bu amaçla, 1924E İş Bankası, 1925'te Sanayi Ve Maadİn Bankası
kuruldu. 1927'de Teşvik.l Sanayi Kanunu çıkarıldı.
1933 yılından itibaren planlı kalkınma amacıyla Birinci Beş Yıllık Kalkın-
ma Planı uygulanmaya konuldu.
1950 yılından sonra sanayide Önemli atılımlar gerçekleştirildi, sanayi
ürünleri üretimi va tüketimi arttı.
— Yerli ve yabancı yatırımcıların ortak sanayi tesisleri kurmaları teşvk edildi.
— Özel sermayenin kurulması ve gelişmesi amacıyla, Türkiye Sınaî Kal-
kınma Bankası kuruldu.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım" Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi bir ülkede sa-
nayinin geliştiğinin göstergelerinden
A) İşçi ücretlerinin artması
B) İşstlik orammn anması
C) Tarımsal üretimin artması
D) Sanayi ürünleri Malahmn artış
E) Ham rnaddeye duyuhn gereksinimin
&nay/ tesislerinde üreÜlen ürünler. ham
maddthrin işlenmesiyle elde Sana-
yileşmeyle ham maddeye duyulan gerek-
sinim
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
İleri üretim teknolojisine sahip Olan bir
l. kısan gücünden Msarruf sağhnmast,
II. eğitimin usta - çırak İlişkisi
İçinde yapılması,
III. birim zamandaki üretimin fazla olması,
IV. üretimde standartlara uygunluğun
durumlarından hangilerinin görülmesi
A) C)llve1M
E) Oliveıv
ÇÖZÜM:
İleri üretim teknoİİSİne sahip "n bir
kede nitelikli işçiye duyulan İhtiyaç fazladır
ve mesleki eğdim, daha çok atölye tam
üreümde görükn usM-qrak İlişkisi içinde
yapılmaz.
YANIT: E
1962de Devlet Planlama Teşkilatı kuruldu ve beş yıllık kalkınma plan-
lül hazırlanmaya başlandı. Böylece Türkiye'nin ekonomik ve sosyal
gelişmesi. kalkınma planlarmda belirtilen programlara göre yürütülmeye
1979 yılından sonra; sanayi sektörünün ulusal gelir ve İhracattaki payı
tarım sektörünü geçü.
19Wten sonra; Türkiye'nin politikalarında köklü değişimler Oldu.
— serbest piyasa ekonomisine geçiş ve dışa açılma politika-
tarı uygulandı.
— Tikkiye•ye doğrudan yabamı sermaye yatırımlan teşvik edildi ve yaban-
cı sermaye girişinde önemli artışlar sağlandı.
— sanayide üretirn ve kameyi artırmak İçin ithalatta vergiler azaltıldı.
Böylece yerü sanayi He yabancı sanayi ürünleri arasında rekabet başlatddl.
— Devlete alt birçok Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Özelleştirildi.
— K4k sanayi kurtmuşlarınm gelişürİlmeşİ İçin kasabalara küçük sanayi
siteleri kuruldu.
Türkiye'de Sanayinin Yoğunlaştığı Merkezler
Marmara Bölgesi, Türkiye'de sanayi kuruluşlarının en yoğun olduğu böl-
gedir. İstanbu İzrnit, Adapazarı, Bursa, Tekirdağ'da Çorlu, Çerkezköy'de
sanayi te"leri yoğunlaşmıştır.
Karadeniz Bölgesi'nde Zonguldak, Ereğli. Karabük. Samsun,
Ege Bölgesi'nde; İzmir, Manisa ve Denizli,
Akdeniz Bölgesi'nde; Adana, Mersin ve İskenderun,
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde; Gaziantep, Diyarbakır, Batrnan,
Doğu Anadolu Bölgesi'nde: Malatya, Elazığ ve Erzurum,
İç Anadolu Bölgesi'nde Ankara, Eskişehir, Kırıkkale ve Kayseri sanayi te-
Sislerhin yoğunlaştığı merkezlerdir.
3. Türkiye'de Başlıca Sanayi Kolları
a. Beşin (Gıda) Sanayii
Besin sanayisinde, ve urdu yiyecekler, şeker, et ve süt ürünleri, çeşitli
bitkisel yağlar, konserve vb yem fabrikaları yer alır.
Türkiye'deki en yaygın sanayi kolhnndan biridir. Türkiye'nin her tarafına
yayılmıştır. Bu tesisler, genellikle İşledikleri ham maddenin üretildiği yerlere
yakm kurulurlar.
Un ve unlu mamuller, besin sanayisinin yaygın ve eski koludur.
. Buğday ve diğer tahıl ürünleri un haline getirildikten sonra ekmek, bisküvi,
makarna, İrmik nişasta gibi maddeleri üretiür,
Şeker fabrikaları, cumhuriyetin ilk yıllarında kurulan sanayi koludur. İlk
şeker fabrkaları, Uşak ve Alpullu (Kırklareli)'da kurulmuştur. Şeker günü-
müzde Türkiye'nin İhraç
—541—
ÖRNEK SORU:
Ekonomik etkinlikleri göz Önüne alın-
dığmda, aşağıdaki kentlerin hangisinde
görülen hava kirliliğinde endüstri kuru-
luşlanmn payınm en az olduğu şöyle-
ne bilir?
A) Muğla B) Kayseri C) Gaziantep
D) Demzıj E) İstanbul
ÇÖZÜM:
Muğla 'da sanayi kuruluşlarının diğer kent-
lerdeki kadar yoğun olmaması nedeniyle
hava kirliliğinde endüstri kuruluşlarının
payı en azdır.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Türkiye'de ticaretin büyük bir kısmi, Çatal-
ca - Kocaeli, Güney Marmara, KIYI Ege,
Adana ve Yukarı Sakarya bölümlerinde yo-
ğunlaşmlşfrr.
Aşağıdakilerden hangisinin bu duru-
mun nedenlerinden birl olduğu şöyle-
nemez?
A) Yatınm ve üretimin fazla olması
B) Ulaştırma hizmetlerinin gelişmiş olması
C) Büyük pazar alanlarımn bulunması
D) Nitelikli İş gücü sayısının fazla olması
E) Sermaye birikiminin fazla olması
ÇÖZÜM:
Nitelikli İş gücü sayısının fazla olması bu
durumun bir nedeni değil sonucudur.
YANIT: D
Coğrafya I -2 Konu Anlatım" I Soru Bankası
