4.
5.
196
Fiziki Yapı-Toplumsal Yaşam, Nüfus, Köy-Kent
l.c
l.
Bölüm 3
Bölüm 3
Topraklarına göre nüfusu az olan bir ülkede ulaş-
tırma, enerji, sağlık, eğitim gibi altyapı kuruluşla-
rının birey başına düşen maliyeti, bunların yapıl-
maşını engelleyecek kadar yüksek olur. Böyle bir
ülkede, ancak çok üretim yapıldığı takdirde kârlı
olabilen modern fabrikalar da kurulamaz.
Verilen bilgilerden yararlanarak aşağıdaki
yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Hızlı nüfus artışı hiçbir zaman bir ülkenin
gelişmesini kösteklemez.
B) Ekonomik ve toplumsal gelişme sırasında,
nüfus artışında azalma eğilimi görülür,
C) Hızlı nüfus artışı, çalışan nüfusun toplam
nüfus içindeki payını azalttığından, kalkınma-
yı köstekler.
D) Hızlı nüfus artışı çalışanlar sayısını (işgücünü)
artırdığından kalkınmayı olumlu yönde etkiler.
E) Ekonomik gelişme için, nüfus yoğunluğunu
belli düzeye ulaştıracak bir nüfus artış gere-
kir,
(1976-üsş)
Kentler, yaşamak için besin üretmek zorunda
olmayan zanaatçı ve tüccarların toplandığı yer-
lerdir.
Buna göre kentler, aşağıdakilerden hangisine
bağlı olarak ortaya çıkmıştır?
A) Değiş-tokuş şeklindeki değişim yerine, para
ile değişimin başlamasına
B) Uzunluk, ağırlık vb. ölçülerinin gelişmesiyle
ticaret hayatının ilerlemesine
C) Köy yerleşmelerinin, tükettiklerinden fazlasını
üretmeye başlamasına
D) Bitki ve hawanlann evcilleştirilmesiyle yerle-
şik hayata geçilmesine
E) Bireyin hak ve ödevlerini gösteren kişisel
hukukun kurulmasına
(1976-üsş)
CEVAPLAR
LYS
ÖSS
ÖYS
Üss
2.
D
A
2.
3.
INS SORULARININ ÇÖZÜMLERİ
Bu parçayı İyi özümseyip, doğru seçeneği bula-
bilmek için önemli Olan sosyalleşme kavramının
ne olduğunu bilmektir. Toplumun değerler siste-
mini ve ideallerini bireye aktararak onu toplumun
bir parçası haline getirme sürecine "sosyalleş-
me” denir. Sosyalleşmenin temel amacı toplum-
sal yaşamdır. İnsanlar doğduğu andan itibaren
sosyalleşme süreci içine girerler. Bu sürecin
sağlıklı devam etmesinde çeşitli ortam ve grup-
ların rolü söz konusudur ancak bunlardan en
önemlisi ailedir. Bu paragrafta da çocukların eve
kapandığından, ailelerin üzerine düşçn vazifeleri
gerektiği gibi yapamadıklarından bahsedildiği
için doğru seçeneğimiz B şıkkıdır. A, C ve E şık-
kında toplumsal kurumlardan bahsedilmektedir
Oysa toplumsal kurumlar; toplumda yaşayan
bireylerin gereksinimlerinden doğan, toplumsal
yapının ve değerlerin korunması bakımından
zorunlu, kurallardan oluşan örgütlenmelerdir ve
paragrafla ilgisi yoktur. D şıkkında ise toplumsal
ilişkiler kavramından bahsedilmektedir ki top-
lumsal ilişki iki ya da daha fazla insanın kendi
aralarında ve sosyal hayatta sürdükleri kısa ve
uzun süreli ilişkilerdir ve paragrafta bununla ilgili
veri bulunmamaktadır.
Yanıt B
YGS - LYS FELSEFE - PSİKOLOJİ - SOSYOLOJİ - MANTIK
Bu parça köyden kente göçün nedenleri ve
sonuçlarının bilinmesini gerektirmektedir. İç
Göçün (Köyden Kente) Sebepleri; kent yaşamı-
run cazibesi, hızlı nüfus artışı, tarım alanlarının
miras yoluyla küçük parçalara ayrılması, tarımda
makinalaşma ile işsizliğin oluşması (bu genelle-
me Karadeniz bölgesi için geçerliliğini yitirir),
eğitim hizmetleri, alt yapı hizmetlerinin yetersizli-
ği, kan davaları ve terör, iklim ve yer şekillerinin
olumsuz etkileri, sağlık hizmetlerinin yetersizliği
(en az etkili), iş imkânlarının sınırlı Olması, kent-
lerde sanayinin gelişmiş olması. Görüldüğü gibi
A, B, C ve E şıkkı köyden kente göçün nedenle-
rindendir ancak D seçeneğinde verilen 'kentlerin
heterojen bir yapıda olması' köyden kente göçün
nedeni değil, göçün bir sonucudur. Dolayısıyla
cevap D seçeneğidir. Köyden kente göçün
sonuçlan ise şunlardır; nüfusun dağılışındaki
dengesizlik, yatırımların dağılışında dengesizlik,
işsizliğin ortaya çıkması, konut sıkıntısının baş
göstermesi, gecekondulaşma, sanayi tesisleri-
nin (fabrikalar) kent içinde yer alması, çevre
sorunlarının artması, trafik, eğitim-sağllk prob-
lambrinin artması, alt yapı hizmetlerinin yeteme-
mesi, kültür çatışmasının yaşanması, kırsal
kesimdeki yatırımlarda verimsizlik oluşması.
Yanıt D
Bu parçada verilen bu üç örnekte de insanlar
kurallara uygun hareket etmemektedir. Doğum
sancısı çeken karısını hastaneye yetiştirmek
isteyen adam kural ihlali yapmış, Sartre adalet
adına savaşı durdurup silahsızlanma sağlamış,
Jean Val Jean somun ekmek çalmıştır. Bireyin
İçinde bulunduğu toplumun davranış, değer ve
düşünme biçimlerinl öğrenemediği ya da onlarla
uyum içinde bulunmadığı, yani toplumsallaşa-
madiği durumlarda gösterdiği davranışlara "sos-
yal (toplumsal) sapma” denir. Lakin bu üç örne-
ğin de ortak noktası bu toplumsal sapmanın
olumlu yönüdür. Dolayısıyla cevap A seçeneği-
dir. Diğer 4 seçeneğin de ne anlama geldiklerini
verelim, B seçeneğinde verilen 'toplumsal yapı'
bir bütünü meydana getiren başlıca öğeleri, bu
öğelerin bütün içindeki yerlerini, aralarındaki
ilişkileri ve bütünün işleyişindeki düzenlilikleri
ortaya koyan yapıdır. C seçeneğinde verilen '
yatay toplumsal hareketlilik' Bireylerin ekonomik
koşullarında ve yaşam biçimlerinde fazla bir
değişiklik olmadan coğrafi mekân veya meslek
değiştirmeleridir. D seçeneğinde verilen 'toplum-
sal olgu' toplumsal olayların tekrar etmesiyle
doğan, mekândan ve zamandan bağımsız kav-
ramlardır; devrim, göç gibi. E seçeneğinde veri-
len 'normların yaptırım gücü' kurallar ve dayat-
ma[arla ilgilidir.
Yanıt A
4.
5.
2.
Fiziki Yapı-ToplumsaI Yaşam, Nüfus, Köy-Kent
Parçada yer alan örnekler nüfusun kalabalık
olduğu yerlerde toplumsal kontrolün zayıfladığı
yargısını desteklemekte kullanılabilir. Parçada
yer alan karşılaştırmanın suç oranına yönelik
olduğu açıktır. Parçaya tam odaklanmadan
Okuyanların seçeneklerde köye ilişkin bilgi
beklemesi seçeneklerin elenmesini yavaşlata-
bilir. Verilen parçanın bütünlüğünün yakalan-
ması doğru yanıtın hızla bulunmasında etkilidir.
Sınav öncesi hazırlıklarda çok sayıda soru
okunması soruyu yanıtlama hızını artıracaktır.
Diğer seçenekler kentlerle ilgili doğru yargılar
olup parçada verilenleri desteklemeyen yargı-
lardır.
Yanıt D
Parçada, sosyoloğun toplumsal Olayları ele alı-
şında sosyal, siyasal, ekonomik vb. değişkenle-
rin karşılıklı etkileşimini dikkate aldığı açıkça
vurgulandığından doğru yanıt E seçeneğidir.
Yanıt E
ÖSS SORULARININ ÇÖZÜMLERİ
Geçim kaynağı avcılık Olan toplumun yiyecek,
giyecek, süs eşyası ve aletleri avdan elde edilen-
lerle şekillendiği ifadesinde A seçeneğine; ava
konan yasaklar, ekonomi kurumunun ahlak ve
din kurumunu etkilemesiyle B seçeneğine; Doğu
Sibarya'da yaşayanların en önemli geçim kayna-
ğ' ifadesinden D seçeneğine; yavrulu dişi avla-
manin yasak, ihtiyaçtan fazla avlanmanın günah
Olduğu iadesinden E seçeneğine ulaşılır. C seçe-
neğinde yer alan "Az gelişmiş toplumlarda yüz
yüze ilişkiler yoğundur" ifadesi genel olarak doğ-
ru Olup bu parçadan ulaşılama*cak bir yargıdır.
Yanıt C
Kültürün bir parçası olan türkü sözlerinden seçi-
len örnekler coğrafi nitelikte anlatım içermekte-
dir. Verilen dizeler, D seçeneğinde yer alan 'yaşa-
nılan coğrafya kültürü etkiler' yargısını destekle-
mektedir. Diğer seçenekler, verilen dizeleri deş-
teklememektedir.
Yanıt D
197
