Erzurum Kongresi (23 Temmuz-
7 Ağustos 1919)
Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos)
ustafa Kemal Amasya Genelgesi'nden sonra, önce Sivas'a
geçmiş ve ardından Kâzım Karabekir'in daveti ile Rauf Bey (Or-
bay) ile birlikte 3 Temmuz'da Erzurum'a gelmiştir. 7 Temmuz'a
dar müfettişlik görevini sürdürmüştür.
Mustafa Kemal'in Askerlikten İstifa Etmesi
Amasya Genelgesi'nden sonra Harbiye Nezareti (Millî Savunma
Bakanlığı) ve Padişah, Mustafa Kemal'in İstanbul'a dönmesi için
irenmiştir. Harbiye Nezareti "İstanbul'a gel!" emrini verirken
-padişah da 'Anadolu'da bir yerde otur fakat bir işe karışma!"
diyordu. Daha sonra her İki makam birden "behemehal gelme-
'İşin!" demeye başlamıştır. Nihayet 8-9 Temmuz gecesi saray
İle yapılan telgraf görüşmeleri sonucu Mustafa Kemal İstifası-
nı açıklamıştır. Mustafa Kemal bu durumu Nutuk'ta Şu şekilde
İfade etmektedir: "...Nihayet 8-9 Temmuz gecesi sarayla yas
pılan telgraf görüşmesi esnasında birdenbire perde kapan
Bir aydır devam eden oyun sopa erdi."
Kongrenin Toplanmasını Sağlayanlar
Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti
XV. Kolordu (Kâzım Karabekir)
Kars İslam Şûrası (Destek vermiştir.)
Kongrenin "Bölgesel-UIusal" Olma Durumu
Kongreye Katılan İller
Bitlis
Erzurum
Trabzon
Van
Kongreye Katılamayan iller
Kongrede Binbaşı Kâzım Bey (Yurdalan) ve Cevat Bey'in (Dur-
sunoğlu) istifa etmiş, -yerlerine Mustafa Kemal ve Rauf Or•
bay seçilerek Mustafa Kemal kongre başkanlığına getirilmiştir.
Mustafa Kemal konuşmasında: "Mukadderata hâkim millî ira-
denin ancak Anadolu'dan doğacağım, millî iradeye dayalı bir
millet meclisi ile millî İradeden güç alacak bir hükûmetin ku-
tulmasımn" ilk hedef ölduğunu belirtmiştir.
şamat Ferit paşa, Dâhiliye Nazın (İçişleİİ Bakanı) aracılığıyl
tafa Kemal paşdhİn tutüklanm?şl İçin Kâzım Kqrabekir pâşa'
bir şifre göndermiştir. Kâzım Kârabekir buhu reddeder
Şu cevabı vermiştir: "Mustafa Kemal Paşa'nın tutuklan
vatan ve milletin yararına değildir ve yürürlükteki kanunlara
aykırıdır. Uygunsuz sayılacak bir hâli ve davranışl görülmeyen
vatansever bir millet evladıdır."
Erzurum Kongresi'nde Alınan Bölgesel Kararlar
Doğudaki cemiyetlerin birleştirilmesi
Dcğu Anadolu'yu temsilen Temsil Heyetinin kurulması
Erzurum Kongresi'nde Bazı ilkler
Toplanma
şekli
Toplanma
Amacı
Alınan
Kararlar
Millî sınırlar
Millî iradeyi hâkim kılma
Bölgesel
Bölgesel
Ulusal
Belli illerden delegeler katılmıştır. Tüm
ülkenin temsil edilme durumu söz ko-
nusu değildir,
Ermeni ve Rum işgallerine karşı Doğu
Anadolu ve çevresini kurtarmak için
toplanmıştır,
Kongreye Mustafa Kemal'in katılmasıyla
kararlar belirli bir bölge için değil, tüm
ülkeyi ilgilendirecek şekilde alınmşştır.
23 Temmuz'da toplanan kongreye 23'ü Erzurum'dan olmak
üzere Bitlis, Sivas, Trabzon ve Van'dan toplam 54 delege ka-
tllmıştır.
Geçki fikri Cemiyetlerin birleştirilmesi
Manda ve himamİ reddetme Temsil Heyetinin kurulması
Mebusan Meclisinin toplanması İsteği
Erzurum Kongresi'nde manda ve himaye sisteminin
tartışılması üzerine Mustafa Kemal Atatürk şu sözle-
ri söylemiştir:
, Savaş
eğiz ve rahata kavuşacağız! Bu ne gaflet, ne
*örlük ve hatta ne budalalık. İstanbul'un önde gelen
vgdamları da bu biri çıkıp d
'Ya bağımsızlık ya ölüm!'
110
Erzurum Kongresi'nin Kararları
LI İ Millî Sınırlar" içinde vatan bir bütündür, bölünemez.
"Millî sınırlar" ifadesi İlk kez Erzurum Kongresi'nde kullanılmıştır.
122
Her türlü yabancı işgaline karşı millet hep birlikte kendisini
savunacaktır.
Ulusal bir mücadele verilmesi kararı alınmıştır.
Vatanın kurtuluşunu İstanbul Hükûmeti sağlayamazsa Anado-
lu'da "geçici bir hükûmet" kurulacaktır.
Yeni bir hükûmetin kurulması fikri ilk kez Erzurum Kongresi'nde
geçmiştir.
4 Kuvayımilliye'yi etkin millî iradeyi hâkim kılmak esastır.
Ulusal egemenlik ve ulusal bağımsızlık mücadelesinin birlikte
verileceği belirtilmiştir.
5 Manda ve himaye kabul edilemez.
Manda fikri ilk kez reddedilmiştir. Tam bağımsızlık vurgulanmıştır.
'6 | derhâl toplanmalı hükûmeti denetlemelidir.
Ulusal iradenin İstanbul Hükûmetini denetlemesi amaçlanmıştır.
Ulusal güçler padişahı ve saltanat makamını düştüğü bu du-
o
rumdan kurtaracaktır.
Bu madde ulusal egemenlikle çelişse de amaç saltanat yanlıla-
rını Millî Mücadele'ye çekmektir.
Hristiyan azınlıklara sosyal ve siyasal dengemizi bozacak ayrıca-
8
lıklar verilemez.
Mustafa Kemal'in "Tarih bu kongremizi ender ve büyük bir eser
Olarak kaydedecektir." diye nitelendirdiği kongre Erzurum Kong-
resi'dir. Erzurum Kongresi, Doğu Anadolu adına toplanan bir böl-
ge kongresi olmasına rağmen Anadolu İhtilali açısından bakılınca
İki büyük özelliği vardır. Birincisi kongre Mustafa Kemal'e liderlik
yolunu açmış; İkincisi Anadolu ve Rumeli Müdafaa-İ Hukuk Ce-
miyetİnİn aynen benimsediği müdafaa-İ hukuk prensiplerini ve
teşkilat tüzüğünü hazırlamış olmasıdır.
Temsil Heyeti
Erzurum Kongresi'nde dokuz kişiden oluşan bir heyet seçilmiş, "Temsil
adını alan bu heyetin başna da Mustafa Kemal getirilmiştir.
instagram.com/copysinav
