ENDOKRİN SİSTEM - II
Böbreklerin üzerinde bulunan böbrek üstü bezleri iki kısımdan oluşur.
İç kısmına öz bölgesi (medulla), dış kısmına ise kabuk (korteks) adı
verilir.
Böbrek üstü bezi
Kabuk
(Korteks)
Öz (medulla)
Böbrek
A) Kabuk Bölgesi Hormonları:
Kabuk bölgesinden salgılanan hormonlar steroid yapılıdır.
Kortizol (Glukokortikoid): Karbonhidrat, protein ve yağ metabolizma-
sırıl düzenler.
Kortizol salgısı, hipotalamus ve hipofiz bezi hormonları tarafından kont-
rol edilir.
Stres durumlarında (heyecan, korku, yaralanma, enfeksiyon, aşırı sıcak-
lık gibi) hipotalamustan CRH hormonu salgılanır.
CRH, hipofiz bezi ön lobundan ACTH hormonunun salınımını uyarır.
ACTH, adrenal bezlerin korteks kısmından kortizol salınımını başlatır.
Kortizol, hücrelerin glikoz kullanımını azaltarak protein ve yağ yıkımını
artırır; hücrelerin enerji ihtiyacı bu yolla sağlanır.
Protein yıkımı sonucu ortaya çıkan amino asitlerden glikoz sentezlen-
mesi kortizol etkisiyle gerçekleşir, böylece kan glikoz seviyesi yükseltilir.
Kandaki kortizol miktarının artması, hipotalamusun CRH ve hipofiz bezi-
nin ACTH salgısını engelleyerek (negatif geri bildirim) kortizol seviyesini
dengede tutar.
Çok miktarda salgılanması durumunda vücudun bağışıklık elemanlarını
baskılar. Bu nedenle aşırı ağrı veya iltihaplanma görülen hastalıklarda
tedavi amacıyla kullanılır. Ancak uzun süreli kullanıldığında bağışıklık
sistemini uzun süre baskılayacağından enfeksiyonlara neden olabilir.
Aldosteron hormonu kanın, hücrelerin ve hücreler arası sıvının mineral
ve su dengesini koruyan bir hormondur.
Kan hacminin azalması, vücuttaki sodyumun düşmesi veya potasyum
seviyesinin artması aldosteron salınımını uyarır.
Aldosteron, böbrek kanallarında sodyumun geri emilimini artırırken po-
taşyumun atılımını hızlandırır.
Sodyum geri emilimi ile kanın osmotik basıncı yükselir, bu da suyun geri
emilimini sağlayarak kan basıncını (tansiyonu) artırır.
Aldosteron, ter, tükürük ve bağırsak bezlerinden sodyum çıkışını azalta-
rak kandaki sodyum seviyesini korur.
20
BİRLİKTE
Kortizol hormonu aşağıdaki durumlardan han-
gişİnde doğrudan etkili
A)
B)
C)
D)
E)
Uzun süreli açlık durumunda kan şekerinin dü-
zenlenmesi
Hücrelerde glikoz kullanımının azaltılması
Vücudun bağışıklık yanıtının baskılanması
Protein ve yağların enerji kaynağı olarak kulla-
nılması
Vücut sıcaklığının doğrudan kontrol edilmesi
Kortizol hormonu, uzun süreli açlık durumların-
da kan şekerini düzenleyerek, protein ve yağla-
rı enerji kaynağı olarak kullanılabilir hâle getirir.
Ayrıca, bağışıklık yanıtını baskılar ve hücrelerde
glikoz kullanımını azaltır. Ancak kortizol, vücut sı-
caklığını doğrudan kontrol etmez; bu görev daha
çok hipotalamus ve diğer termoregülasyon meka-
nizmalarına aittir.
Doğru cevap (E) seçeneğidir.
BÖLGE •
ACTH
Hipotalamuş—b Hipofiz
Böbrek Kortizol
üştü bezi
SIRA SENDE - 5
Aldosteron hormonunun etkisi aşağıdakiler-
den hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Kan şekerini artırarak enerji sağlar.
Böbreklerde sodyumun geri emilimini artırır ve
potasyum atılımını hızlandırır.
Bağışıklık sistemini baskılayarak iltihaplanma-
yı azaltır.
Hücrelerde glikoz kullanımını azaltır.
Vücut sıcaklığını artırır.
