4. ELEŞTİRİ (TENKİT)
Bir edebiyat veya sanat eserini her yönüyle değerIendirerek
anlaşılmasını sağlamak arnacıyla kalema alınan yazı türüdür.
Eleştirinin amacı, yapıtın değerini ortaya çıkarmak, okuyucu-
ya kılavuzluk etmektir.
Eleştirisi yapılan eser; dil, üslup, teknik gibi birçok yönden de-
ğerlendirihr.
Eleştiri metinlerinde ydın bir dil kullanılır.
Türk edebiyatında dk eleştiri niteliği taşıyan yazı, Namık Ke-
marin Lisan-' Osmanînin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazâtı
Şâmildir adh yazısıdır. İlk eleştiri eseri ise Namık Kemal'in ka-
leme aldığı Tahrjb-i Harâbât adı yapıttır.
Türk Edebiyatmda Eleştiri Türündeki Bazı Önemli Eserler
Tahrib-i Harabat, Takip (Namık Kemal); Zemzeme, Takdir-i
Elhan (Recaizade Mahmut Ekrem); Demdeme (Muallim Naci);
Kavgalarım (Hüseyin Cahit Yalçın); Türk Edebiyatında Hikâye
ve Roman (Cevdet Kudret Solak); İkinci Yeni Olayı (Asım
Bezirci); Destursuz Bağa Girenler (Orhan Şaik Gökyay); Hayat
ve Kitaplar (Ahmet Şuayb): Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış
(Berna Moran); Şiir Tahlilleri, Hikâye Tahlilleri (Mehmet Kaplan);
Yüz YMn 100 Türk Romam (Fethi Naci); Çağdaş Türk Romam
Üzerine İncelemeler (Gürsel Aytaç)..
5. ANI (HATIRA)
Bilim, sanat, spor, siyaset vb. alanlarda ya da bir meslek da-
I'nda tanınmış kişilerin, yaşadıkları veya tanık oldukları Önem •
li olayları anlattıkları yazı türüdür
Bu türde yazar; yaşadığı ve tamk olduğu olayları, üzerinden
zaman geçtikten sonra kaleme alır.
Birinci kişNi anlatım vardır. Yazar, anlattıklarına kişisel yorum-
lanm katar; dolayışıyla anıların öznel yönü vardır
Açıklaycı, Öyküleyici ve betimleyici anlatım biçimleri kullanılır.
—J Anı yazan, anlattıklarını inandırıcı kılmak için her türlü kaynak
ve belgeden yararlanabilir.
Anılar, tarihçilere ışık tutar. Tanık olunan olayları sonraki ku-
şaklara İletir.
Dünya edebiyatında anı türünün İlk Örneği, Eski Yunan ede-
biyatında Ksenophon tarafından kaleme alınan Anabaşiş ad-
11 yapıttır,
Orhun Abideleri, özellikle Tonyukuk Anıtı, anı edebiyatının İlk
örneklerini oluşturur. Türk edebiyatında anı türünde yazılmış
İlk eser, 16. yüzyılda Babür Şah tarafından kaleme alınmış olan
Babürnâme adlı eşerdir. Bu eşer, aynı zamanda gezi yazısı
özelliği de göstermektedir.
NOT
Anılar, hikâye ve roman türüne kaynaklık edebilir, Ömer Şey-
fettin'in Kaşağı, İlk Namaz; Orhan Kemal'in Sağ İç gibi hikâye-
leri ve Peyami Safa'nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu adlı ro-
mani anı türünden yararlanılarak yazılmış eserlerdendir,
Türk Edebiyatında Anı Türündeki Bazı Önemli Eserler
TaDsıra (Akil Paşa); Magosa Hatıraları (Namık Kemal); Defter-'
Âmâl (Ziya Paşa); Menfa (Ahmet Mithat Efendi); Ömer'in
Çocukluğu (Muallim Naci); Falaka, Gecelerim, Muharrir-Şair.
Edip (Ahmet Rasim); Saray ve Ötesi, Krk Yıl (Halit Ziya Uşaklıgil);
Edebi Hatıralar, Siyasi Hatıralar, Malta Adası'nda (Hüseyin Cahit
Yalçın); Zoraki Diplomat, Vatan Yolunda, Gençlik ve Edebiyat
Hatıraları, Politikada Kırk Boş Yıl, Anamn Kitabı (Yakup Kadri
Karaosmanoğlu); Çankaya, Zeytindağ', Ateş ve Güneş, Batış
Yıllan (Falih Rıfkı Atay); Türk'ün Ateşle İmtihanı, Mor Salkımlı
Ev (Halide Edip Adıvar); Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi va
Edebî Hatıralanm (Yahya Kemal Beyatlı); Portreler, Bizim Yokuş
(Yusuf Ziya Ortaç); Kerkük Anılan (Ahmet Hamdi Tanpınar);
Mavi Sürgün (Halikarnas Balıkçısı); Şair Dostlanm (Oktay Akbal);
Benim Küçük Dostlarım (Halide Nusret Zorlutuna); Geçmiş
Zaman Köşkleri, Boğaziçi Yaldan, Boğaziçi Mehtaplan (Abdülhak
Şinasi Hisar); Edebiyatçılar Geçiyor (Halil Fahri Ozansoy); Bir
Dinozorun Anılan (Mina Urgan),
39
