Örnek Soruyu Değiştir

EKOSİSTEM VE MADDE DÖNGÜLERİ Su Ekosistemleri Su ekosistemleri, denizel su ekosistemleri (deniz ve okyanus) ve karasal su ekosistemleri (göl, akarsu ve bataklık) olmak üzere ikiye ayrılır. Denizel su ekosistemleri tuzlu sulardan; karasal su ekosistemleri ise tuzlu, sodalı, acı göller dışında genellikle tatlı sulardan oluşur. DİKKAT Su ekosistemlerindeki biyoçeşitliliği; suyun durgun veya hareketli olması, suların sıcaklık ve derinliği ile sulardaki ışık ve besin maddeleri etkiler. Okyanus ve Deniz Ekosistemleri: Yeryüzünün en büyük ekosis- temlerinden olan okyanus ve denizlerde 200 m derinliğe kadar olan ortam, canlı çeşitliliğinin fazla olduğu alanlardır. Bu durumun nedeni, Güneş ışınlarının buraya kadar ulaşabilmesi ve su basıncının derin- [erde yüksek olmasıdır. Fosfor ve azot başta olmak üzere bitki besin maddesi bakımından fakir olan açık denizlerde canlı çeşitliliği azalmaktadır. Kıyılarda ise karalardan taşınan besin maddelerinin açık denizlerden daha faz- la olması canlı yaşamını çeşitlendirmiştir. Sıcak ve soğuk okyanus akıntılarının karşılaşma alanlarında plankton adı verilen bitkisel ve hayvansal tek hücreli canlıların sayısı oldukça fazla olduğundan bu alanlar biyoçeşitlilik bakımından zengindir. Tropikal denizlerin verimli kesimlerinde bulunan mercan resifleri, biyoçeşitliliğin oldukça zengin olduğu alanlardandır. Mercanlar Akarsu Ekosistemleri: Akarsu ekosistemlerinde yeryüzü şekilleri ve suyun akış hızı biyoçeşitliliği etkilemektedir. Akarsu- [arın yukarı çığırında yatak eğimi fazla, akış hızı yüksek ve sular soğuk olduğundan bu alanda biyoçeşitlilik azdır. Akarsuların orta çığırından itibaren akış hızı azalmakta ve akarsu ya- tağı genişlemektedir. Bu durum, canlı yaşamını olumlu etkileyerek biyoçeşitliliğin artmasını sağlar. Akarsuların denize döküldüğü ağız kısmı ise sıcaklık ve tuzluluk yönünden elverişli, aynı zamanda mi- neral ve organik madde bakımından zengin olduğu için biyoçeşitlilik açısından zengindir. Göl Ekosistemleri: Genel olarak zengin ekosistemler arasında yer almaktadır. Akarsuların getirmiş olduğu tortulların biriktiği gölün kıyı kesimleri tür itibarıyla daha zengindir. Gölün özelliklerini bulunduğu ortamın iklim koşulları, bitki örtüsü, göle dökülen akarsuların debisi ve taşıdığı maddeler belirler. Göldeki besin maddelerinin miktarını ise önemli ölçüde çevreden gelen organik maddeler belirler. Göllerde ancak mikroskopla görülebilen son derece zengin ve bol miktarda fitoplankton ve zooplanktonlar bulunur. Bataklık Ekosistemleri: Bataklıklar, su döngüsünün devam etme- sinde oldukça önemli bir işleve sahiptir. Bu alanlar; yeryüzü şekille- rine bağlı olarak oluşan durgun, sığ, üzeri sazlarla kaplı ve akıntının yetersiz olduğu su birikintileridir. Bataklıkların da dâhil olduğu sulak alanlar (hidrobiyom), taban su seviyesinin yüksek olduğu kıyı ke- simlerden başlayıp dağların yüksek kesimlerinde suyun birikmesine uygun olan çukur alanlara kadar devam eder. Sulak alanların gerek bulunduğu yere gerekse yakın çevreye ekolojik ve ekonomik açıdan büyük faydaları vardır. Yer altı suyunun beslenmesi, sellerin şiddeti- nin azaltılması, suyun filtre edilerek kalitesinin iyileştirilmesi ve zen- gin bir yaban hayatına barınak olması bu faydalara örnek verilebilir. MEBİ KONU ÖZETLERİ 14 Akarsu ekosistemleri Bataklık ekosistemleri COĞRAFYA - AYT