Örnek Soruyu Değiştir

EKOSİSTEM VE MADDE DÖNGÜLERİ Madde Döngüleri Canlılar, ihtiyaçları olan maddeleri yaşadıkları ortamdan alır ve gerekli kullanım sonrası bu maddeleri ortama geri verir. Maddelerin ekosistem- deki bu dolaşımına madde döngüsü denir. Karbon Döngüsü: Karbon; hidrosferde karbondioksit ve bikarbonat, litosferde kömür, petrol, doğal gaz gibi fosil yakıtlar, atmosferde karbon- dioksit (C02) ve biyosferdeki canlıların yapılarında organik madde şek- [inde bulunmaktadır. Solunum, canlıların çürümesi, orman yangını, karbonatlı kayaçların ay- rışması, volkanik faaliyetler ve fosil yakıtların yakılması sonucu atmos- ferde karbon üretimi gerçekleşir. • Fotosentez yoluyla atmosferde tüketilen karbon biyosfere geçer. O Güneş Fosil yakıtların ayrışması Fosil Karbon döngüsü • Hidrosferdeki karbon; deniz canlılarının kabuk oluşumu esnasında biyosfere, karbonatlı kayaçların oluşumu esnasın- da litosfere, fosil yakıt oluşumu ile de biyosferden litosfere geçer. • Odun, kömür, petrol gibi fosil yakıtların yanması ve orman yangınları oksijeni tüketerek çok miktarda karbondioksitin atmosfere karışmasına neden olur. DİKKAT Son yıllarda sera gazlarından biri olan olan karbondioksit miktarı atmosferde hızla artmış, bu durum dünyanın ortalama yüzey sıcaklığının artmasına (küresel ısınmaya) neden olmuştur. Azot Döngüsü: Azotun bazı süreçlerden geçerek canlılara aktarılması ve daha sonra tekrar atmosfere dönmesine azot döngüsü denir. Canlılar için oldukça önemli bir element olan azot (nitrojen), %78'Iik bir oranla at- mosferde en çok bulunan gazdır. Bu gaz, canlıların yapı taşını oluşturan nükleik asit ve proteinlerin yapısında bulunur. Bazı bakteriler, atmosfer- de bulunan azotu doğrudan kullanabilirken canlıların önemli bir kısmı da nitrata dönüşmesi sonucu kullanabilmektedir. Azotun ekosisteme girişi iki yolla gerçekleşir. Bunlar; • Kozmik radyasyon, yıldırım, şimşek ve volkanik patlamalardır. • Biyolojik yoldan tutulmadır. DİKKAT Azot bakterileri Kullanılabilir azotun en önemli kaynağı, biyosferdeki canlı veya ölü organik maddelerdir. Su Döngüsü: Yeryüzünde bulunan sular, sıcaklığın etkisiyle buharla- şarak atmosfere karışır. Buharlaşan suların bir kısmı yağış olarak tekrar okyanus ve denizlere döner, bir kısmı da rüzgârlarla taşınıp karalara yağmur, kar ve dolu olarak düşer. Yağışlarla yeryüzüne ulaşan suyun bir kısmı, buharlaşarak tekrar at- mosfere dönerken bir kısmı da yüzeysel akış veya yer altı akışı ile göl ve denizlere ulaşır. Yeryüzünde bulunan sular; hidrosfer, litosfer, atmosfer ve biyosfer arasında sürekli yer değiştirir. Suyun sıvı, katı ve gaz hâlde yeryüzü ile atmosfer arasında sürekli yer değiştirmesine hidrolojik dön- gü ya da Su döngüsü denir. COĞRAFYA - AYT Nitrifikasyon baktomori Azot döngüsü Su döngüsü MEBİ KONU ÖZETLERİ 13