EKOSİSTEM ve iüDDE DÖNGÜSÜ
Kıtaları birbirine bağlayan geçitlerin sular altında kalması ve zaman zaman
kara haline geçmesi hayvanların göçlerini etkilemiştir. Örneğin, Bering Bo-
ğazı'nın kara haline geçrnasi Sibirya'dan Kuzey Amerika'ya olan göçleri
meydana getirmiştir. Bu durum, her İki kıtadaki hawan tdrlerinin birbirine
benzetmesinde etkili Olmuştur.
EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ
EKOSİSTEMLER
Canlı Ögeler
Bitkiler
Hayvanlar
Cansız Ögeler
Mikroorganizmalar Kimyasal
Etmenler
İnorganik
Organik
Canlılar taralından Su, Oksijen,
üretilen Yağ, Protein,
Karbon
Karbonhidrat ve Vitamin dioksit vb.
içeren maddeler
Fiziksel
Etmenler
Işık
Rüzgar
Yağış
ORNEK SORU:
Doğal koşullan düşünüldüğünde,
kandaki haritada numaralanmış karasal
alanlarm hangisinde su biyomlan ba-
kınımdan çeşitlilik diğerlerinden daha
fazladır?
A) I B) 11
ÇÖZÜM:
İskandinav Yanmadası tatil şu kaynaklan
bakımından yeryüzünün zengin ahnJann.
Canlılar hidrosfer, atmosfer va litosfer ile sürekli etkileşim halindedir. Eko-
sistem; canlılar ile bunların çevreleri ve aralanndaki ilişkilerden oluşmakta-
dır. Bunlar; mikro alanlardan biyosfere dek çok farklı boyutlarda olabilir. Bir
ormanın bir ekosistem oluşturabilmesi gibi ölü bir ağaç gövdesi, bir nehir,
bir gölet. bir dağ, bir deniz ve hatta gezegenimizin tümü bir ekosistem ola-
rak ortaya çıkabilir,
Ekosistem; niteliği, yapışı ve İçindeki değişik elemanlarının Oynadıkları rolle•
rin zaman içinde sürekli gelişim göstermesi açısından dinamik bir birimdir.
Dünya ekosistemini diğer bir deyişle ekosferİ atmosfer, hidrosfer, litosfer ve
biyosfer oluşturur. Ekosfer; kara, deniz ve tatlı şu olmak üzere üç büyük
eköslsterme ayrılır, Bu büyük ekosistemlerin içinde çok sayıda daha küçük
ekosistemler bulunur.
A. Su Ekosistemlerinin Doğal Sistemlerinin İşleyişine Etkisi
dan biridir.
ÖRNEK SORU:
YANIT: C
Karasal
Göl ekosistemleri
Nehir ekosistemleri
Bataklık ekosistemleri
Denizel
Okyanus ekosistemleri
Deniz ekosistemleri
Su, bütün canlı varlıklarda yüksek Oranda bulunan Önemli bir maddedir. Ör-
neğİn, İnşan vücudunun % 65'i, bitkilerin ağırlığının % 60 - 85'i sudan oluş-
maktadır. Suyun canlılar üzerinde olduğu kadar başka canlılar ve cansız
Çevre üzerinde de çeşitli etkileri vardır.
Okyanusların ortalama derinliği 3700 m cırnakla birlikte bazı yerlerde çok da-
ha derin çukurlar bulunur. Burada yaşayabilen çok az sayıda canlı, Işıksız or-
tama uyum sağlayacak biçimde gelişrniştir. Okyanuslardaki bitki ve hayvan
türlerinin çoğu İse güneş Işınlarının erişebildiği ilk 100 m'lik derin"kte yaşar.
Coğrafya 1-2 Konu I Soru Bankası
Aşağıdakilerden hangisi ekosistemlerin
inorganik ögelerinden birl değildir?
A) Işık
B) Oksijen
C) protein
D) Yağış
E) Mikroorganizmalar
Mikroorganiz•nalar, ekosistemlerin orgarük
Ögelerinden biridir.
YANIT: E
EKOSİSTEM DÖNGÜSÜ
Okyanuslarda geniş kumluk alanlar, yüksek dağlar, bitki ve hayvan toplu-
lüklan barındıran bölgeler bulunur. Okyanus ekosistemi içinde her birinin
kendi çevresi ve çeşitli yaşam biçimleri bulunan çok sayıda farkh boyutlar-
da ekosistemler yer alır. Bu ekosistemler içerişinde farklı türlerde canlılar
Okyanuslar küm üzerinde önemli rol oynar. Okyanuslar, atrnosferle sürek-
ü ISI alış verişmde olduğundan Ekvator'daki El enerjisinin dağılmasına kat-
kıda bulunur. Yerküre'nin ısı bilançosu, ısının yalnız yansının hava ile taşın-
dığını göstermektedir. Kalanı İse okyanus akıntılarıyla taşınmaktadır. Örne-
ğin, Gulfstream (Golf Sitrim) sıcak su akıntısı, Meksika Körfezi'nden başla-
yıp Atlas Okyanusu'nu geçerek İngiltere'ye ulaşır. Bu akıntı günde 97 km
hızla dünyadaki bütün nehir sularının yaklaşık kafi civarında bir su küt-
leşini hareket enirir.
Mercanlar; dü•ıya ekosisteminin en karmaşık, zengin beslenme damar-
bnndandw. Tuzlu sularda yaşayan balıkların yaklaşık üçte biri, mercan ar-
tıklanyla beslenir. Mercanlar bulundukları denizlerdeki diğer canlı türleri İçin
birer barınma ve besin kaynağıdır. Bu nedenle mercanların oluşturduğu re-
şifler. denizlerin canh çeşidi ve miktarı bakımından en verirnli bölgeleridir.
Denizlerde mercanlarm kapladığı aladar 0 kadar geniş değildir.
Okyanusların yüzeyinde dalgaların etkisiyle her an sayısız küçük hava ka-
barcığı paÜarnaktadr. Deniz tuzlarınca zengin, pek çok su damlacığı at-
mosfere fırlat11rTMadw. Bu süreç, aslında biyosfer dengesi İçin son derece
thyarwşluthn taşnan tuz miktarınm yük 10 milyon ton 01-
hesaplanm*. Hamda aşılı durumdaki küçük tuz kristallerinin yoğu*
olaymda ön" ethİIerİ vardx. denen bu küçük parçacıklar, bulut-
olmasaydı jkürNer çok daha kurak olurdu.
Yağnur danlalan düşerken havada bulunan aerosolleri yakalayarak
toprağa indirir. Yağışlarla toprağa inen bu tozlar, tarlaların verimini arttırmak
İçin kullanılan geleneksel gübrelerin bazılarının küçük örnekleridir (kalsı-
yum, magnezyum. potasyum vb. metanerin fosfatları ve süfatlan). Her yıl
yağmurlarla kara parçalarmın yüzeyine 150 milyon ton gübre düştüğü tah-
edilrnektedir.
Akarsular, ekosisternlerin önemli bir parçasıru meydana getirir. Akarsuyun
yer altına sızan kışını akiferleri, yüzeysel akışa geçen kısmı da deniz ve ok-
yanusm besl«.
Akarsular birçok bitki Ve hayvan türü İçin yaşam alam oluşturur.
Akarsuların hm, fiziksd ve kknyaşal özellikleri akarsuyun barındırdığı hay-
Van türü ve sayE1 üzerinde etkili Olan faktörlerin başında gelir.
akarsıM eğim kesintileri ve çağlayanlar varsa biyolojik üretim ve çeşit-
az Olur. Yatak eğiminin fazla olduğu yerlerde bol miktarda alüvyal mal-
üne taşmıyorsa akarsu bulanık bir görünüm arz eder. Suyun bulanık 01-
birçok canh İçin olumsuz sonuçhr doğurur.
Genellikle yukan çığırında topografya daha engebeli, eğim faz-
olduğu İçin akş hızlıdır. Burada genellikle bazı böcek türleri İle alabalık-
lar yaşar. Orta *da eğiml biraz azalır ve vadi genişlemeye başlar. Bu ke-
simde balık türleri arlar. Eğimin azaldığı ve akışın yavaşladığı aşağı çığırda
*Ikmlar artar. Akarsu denize ulaşyorsa ağız kesimlerinde tatlı Su ve tuz-
lü su birbirine karışır. Buralar bitki ve hayvan türleri bakımından zengin
*Nardır. Akarsuların taşıdığı elementler ve beşin maddeleri buralardaki
biyolojik çeşitliliği artım. Akarsu ağızları mikroorganizmalardan kuşlara ka-
dar birçok canlının barın* yerlerdir.
—221—
ÖRNEK SORU:
• Atmosfere aerosol sağlayan
• Yeryüzündeki Işı dağılımında önemli rol
oynayan
doğal sistem, aşağıdakilerden hangisi-
A) Nehir ekosistemi
B) Bataklık ekosistemi
C) Okyanus ekosistem/
D) Göl ekosistemi
E) Yeraltl şüyu ekosistemi
ÇözüM:
Atmosfere aeroşol sağlayan ve yeryüzün-
deki dağılımında Önemli rol oynayan do-
ğal sistem, okyanus ekosistemidir.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi okyanusların
ekosistemlerin İşleyiş/ üzerindeki etki-
lerinden biri değildir?
A) Yeryüzündeki ısı dengesinin sağlanma-
smda katkıda bulunması
B) Yağışın oluşumunu kolaylaştırması
C) Binlerce flora ve fauna türüne yaşam
alam sunması
D) Atmosferdeki karbon döngüsüne katkı
E) Ekosistemlerin devamlılığı İçin gerekli
Olan enerjinin sağlanması
çözüM:
Ekosistemlerin devamlthğında temel enerji
kaynağı güneşten gelen enerjidir.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlaümh I Soru Bankay
