EKONOMİK COĞRAFYA
a. Dünyada Güneş Enerjisi
Güneş, temiz ve masrafsız bir enerji kaynağıdır, Bazı bölgelerde yıl boyun-
Ca bazı bölgelerde İse mevsimlik dalgalanmalar gösteren güneş enerjisi, ül-
keleri diğer enerji kaynaklarına bağımlılıktan kurtarabilecek kapasiteye sa-
hiptir. 1970'Ierden İtibaren ISI enerjisini kullandığımız Güneş, son yıllarda
gelişen teknolojiyle elektrik enerjisi kaynağı olarak da hizmet verebilmekte-
dir. Tatil beldelerimizdeki çatılardan aşina olduğumuz güneş toplayıcıları.
Işıtma işlevlerini dünyada çoktan aşmışlardır. Güneş panelleri ve fotovolta-
İk pillerle giderek düşen maliyetlerle elektrik enerjisi elde edilmektedir. Geç-
mişten günümüze güneş enerjisinden arabalarda da faydalanılmıştır.
Güneş Ocağı
Dünyada güneş enerjisi uygulamaları çok yaygındır. Fransa ile İspanya ara-
andaki Pirene Dağlan üzerinde bulunan 12 m çapındaki güneş kolektörle-
rinden 320 oc Sıcaklık sağlanmaktadır, İsveç gibi Güneş'i çok az gören bir
ülkede bile dışarıda sıcaklık —4 'C İken güneş toplayıcısından 70 'C Su el-
de edilmektedir. Bu alandaki en başarılı Örneklerden birini Dominik Cumhu-
riyeti'nde görmekteyiz Son dokuz yıl İçinde burada İki binden fazla ev, gü-
neş enerjisiyle elde edilen elektriği kullanmaktadır. İsrail'de güneş enerjisi
her yıl 300 bin ton petrole eş değer enerji sağlamaktadır ve bu durum,
konin birincil enerji gereksinmesinin %3'üne eşittir.
Güneş Ocağı Nedir?: Güneş ocakları, güneş enerjisi İle çalışan ve pişirme
amaçlı kullanılan sistemlerdir. Güneş ocağı, yakıtsız, ekonomik, çevreci,
yerli, ithal enerji kaynaklarına altematil olma Gibi olumlu özellikleriyle orman
tahribatını önlemeye yardımcı ve kırsal bölgelerin sosyoekonomik kalkın-
maşına destek olmaktadır.
b. Biyoenerji
Biyoenerji, insanlar tarafından uygulanan süreçler sonunda doğal ürünler-
den elde edilen enerjidir.
Biyokütle enerjisi: Organik maddelerden enerji kaynağı olarak yararlanıl-
maşıdır. Bilinen bitki akma ve hayvan atıklarından yararlanma yöntemleri
geleneksel biyokütle olarak adlandırılır.Ömeğin, birçok ülkede çöplerden
elektrik enerjisi, İsviçre'de de gazlaştınlan odundan jet yakıtl elde edilmek-
tedir. Başlıca biyokütle kaynakları Şunlardır:
Odun (ormanlar, çeşitjl ağaçlar)
Yağlı tohum bitkileri (kolza, ayçiçeği, soya vb.)
Karbonhidratlı bitkiler (patates, buğday, mısır, pancar vb.)
Elyaf bitkileri (keten, kenaf, kenevir, sorgum, miskantus)
Protein bitkileri (bezelye,' fasulye, buğday vb.)
Bitkisel artıklar (dal, sap, sarnan, kök, kabuk vb.)
Şehirsel ve endüstriyel atıklar
Hayvansal atıklar
Biyogaz (biyomass) enerjisi: Organik bazlı atlk/artlklann oksijensiz ortam-
daki (anaerobik) fermantasyonu sonucu ortaya qkan reksiz, kokusuz, ha-
vadan hafif, parlak mavi bir alevle yanan gazdır. Bu gaz, 1930'dan beri Hin-
Coğrafya I -2 Konu Anlatım" / Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi
kullanılma sürecinde çevre sorunlarına
neden olur?
A) Rüzgar
C) Lirwit
ÇÖZÜM:
B) Geıgit
D) Güneş
E) Daıga
Linyitin külümlrnaşl hava kirüüğİnİ amnr.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Yukandaki haritada numaralanmış yer.
lerin hangisinde güneş enerjisinden ya-
arlanma olanağı diğerlerine göre daha
A)' B) 11 D)IV
ÇÖZÜM:
Batı rüzgârları ile her mevsim bol yağış
alan II. yörede bulutluluk oram fazla oldu-
ğu İçin güneşlenme süresi ve güneşli gün
sayısı daha azdır.
YANIT: B
COĞRAFYA
diştan'da kullanılmaktadır. Çin'de bugün yedi milyon biyogaz üretim ünite-
si vardır. Brezilya'da yeüştirilen mısır veya şeker kamışından alkol elde edil-
me'de ve bu alkol motor yakıtı olarak da tüketilmektedir. Kanada, yakm
ağaç yongalarından meydana gelen. doğal gaz destekli 105 MW gücünde
bir santral kurmuştur. Almanya Münih'te 25 yıldır işletilmekte olan santral-
de saate 70 ton şehir çöpü yakılarak elektrik elde edilmekledir.
Biyodizel Nedir?
Biy"zel; kolza (kanda) ayçiçeği, soya. aspir gibi yağlı tohum bitkilerinden
elde eâilen yağların veya hayvansal yağların bir katalizör eşliğinde alkol İle
reaksiyonu sont_mnda açığa çıkan ve yakıt olarak kullanılan bir üründür.
Evsel kızarüna yağlan ve hayvansal yağlar da biycdizel ham maddesi ola-
rak kullanılmaktadır.
Biyothel, şat olarak veya her oranda petrol kökenli dizelle karıştırılarak ya-
Kn *rak da kullamlab"mektedir.
c. Hidrojen Enerjisi
m. yüzyılın yakıtl olarak görülen hidrojen, dünyada bulunan en yaygın ele-
mentür. Serbest haldeyken renksiz. kokusuz ve tadı olmayan bir gazdır.
Doğada genellikle diğer elementlerle bileşik halinde bidunur (suda Oksijen-
le metan gamda karbondioksitle).
Artan çevre ş«xunlan ve ısınma, tü«enen hidrokarbon (fosil yakıtlar)
kaynaklan, hidrojen gibi yakıtları cazip duruma getirmektedir. Hidrojen;
tor yakıt darak gibi sanayide, elektrik üretiminde, konutları
*nada Hidrojen. gaz ve SIVI halde depolanabildiği İçin uzun
mesafelere taşınabilmekte, bu sırada kayıplar meydana gelmemektedir.
d. Rüzgar Enerjisi
Dünyada kunanılan en eski enerji kaynaklarından biri de rüzgardır. Çita ve
bezden yapılan geniş kanatlı yel değirmenleri. artan enerji talebi ve konvan-
siymel enerji kaynaklarının yaygınlaşmasıyla bir kenara itilmiş, bulunduğu
yörenin bir kültür dokusu olarak bırakılmıştı. Oysa bugün alternatif enerji
kaynaklarındaki atılım rüzgarlan, yine yel değirmenlerini gündeme getirmiş-
Ör. Özellikle ABD ve Danimarka bu gelişmelerin lokomotifi olmuşlardır.
Dünyanm Ok rüzgar türbini Danimarkah mühendisler tarafından 1890 yılın-
da keşfedilmiştir. Danimarka'da toplam kapasitesi 500 MW (megavat)”
aşan 4000'e yakın rüzgar türbini çalşmaktadır.
-rüzgar ŞftlİkIerİ" 1993 yılında üç milyar kWh elektrik
üreterek San Fransjşco'daki tüm meskenleİİn elektrik İhtiyacını karşılamış-
tır. Yapılan ölçümlere göre dünya üzerinde bir yılda elde edilebilecek rüz-
gar enerjisinin İki milyar İm rnilyon ton petrole eş değer olduğu tahmin
e. Jeotermal Enerji
Jeotermal enerji, yer kabuğunun İşletilebilir derinliklerinde birikmiş olan Bl-
duşturduğu enerjidir. Bu ISI, yeryüzüne çatlaklardan doğrudan sıcak su
ya da buhar olarak ulaşüğl gibi sondajla da çıkartılabHİr. Dünya üzerindeki
enerji kapasitesi bugün 7 bin MWür. Yüzyılın sonunda dünya
to*rnuun 15 bin MWa ulaşacağı ve yaklaşık 40 ülkenin bundan yararla-
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki ülkelerin hangisinde jeoter-
mal enerji potansiyeli diğerlerinden da-
ha azdır?
A) Japonya
B) İzlanda
C) Yeni Zeııancja
D) ABD
E) Finlandiya
ÇÖZÜM:
Aktif fay hatlarının bulunmadığı Finlan-
diya'mn jeotermal enerji potansiyeli daha
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki enerll kaynaklarından hangl•
sinin potansiyeli yörenin leoJlk yapısıyla
A) Hidrojen
B) Buhar gücü
C) Biyoenerji
D) Gelgit
E) Hidroelektrik
ÇÖZÜM:
Buhar gücü (jeotermal) enerji potansiyeli
arazideki aktif fay hatlarının varlığına bağ-
YANIT: 3
Coğra!ye 1-2 Konu Anlatımlı Soru Bankası
