EKOND/WJKCOGRAFVA
DOĞAL KAYNAKLAR
Tükenmeyen doğal
kaynaklar
Daimi kaynaklar
— Rüzgâr
— Dalga
- Güneş
-su
Tükenebilen doğal
kaynaklar
— Doğal gaz
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi doğal kaynak-
lann varlığıyla açıklanamaz?
A) Japonya'da otomoÖv sektörünün geüş-
miş olrnaşl
B) Norveçle balıkçılığın geNşmİş Olması
C) Mısır•th petrol ve ürünkrine İhm-
cabn fazla olmay
D) Kamü'ü orman ürünlerine dayalı Sa-
nayinin gelişmiş
E) Hindistan'da tarımsal üretimin 01-
Japonya. maden ve enedi kaynaklan bak.
nurlan fakirdir. Japonya'da otomoW sek-
törûnûn gelişmiş olması ülkenin doğal kay-
Belirli şartlar dahilinde kendini
yenileyebilen kaynaklar
- Orman
— Toprak
Doğal kaynakların İnşan ve toplum hayatında çok önemli bir yeri vardr. Ya-
şami fonksiyonal hale getiren araç ve gereçlerin tamamına yakını doğal
kaynaklardan sağlanmaktadır, İnşanlar İlk Çağlardan itibaren doğal kay
naklardan farklı şekillerde yararlanmışlar. bunun sonucunda da medeniyet-
ler ortaya çıkmıştır. Sanayi toplumu, uzay çağl va bilgi toplumunun doğuşu
da doğal kaynaklardan sağlanan ürünler sayesinde gerçekleşmiştir.
Doğal Kaynak ve Ekonomi İlişkisi
1. Büyük sermaye ve doğal kaynaklara sahip gelişmiş ülkeler, doğal kay-
naklardan etkin şekilde faydalanma yollarını aramaktadır. Ömeğin, Rus-
ya Federasyonu'nda zengin doğal kaynaklar vardır. En önemli yer altı
kaynağı petrol, doğal gaz ve demirdir. Ayrıca Sibirya'daki ormanlar ülke
için büyük bir zenginlik kaynağıdır.
2. Zengin doğal kaynaklara sahip bazı ülkeler teknik bilgi ve sermaye ba-
kımından yetersiz oldukları için yeterince gelişememişlerdir. Örneğin M-
jerya Afrika'nın en çok petrol üreten ülkesi olmasına rağmen halkın bü-
yük bir kısmının geliri ve yaşam standardı çok düşüktür.
3. Moğolistan gibi geri kalmış ve doğal kaynak yönünden fakir olan ülke-
ler ise zaten kıt olan kaynaklarından teknik ve sermaye eksikliği yüzün-
den etkin bir şekilde faydalanamamaktadır.
4. Doğal kaynaklar yönünden fakir ancak sermaye, İş gücü ve teknoloji
açısından zengin Olan ülkeler; dışarıdan ham madde alıp işleyerek açık-
lanm kapatmaktadır. Örneğin, Japonya doğal kaynak türü ve rezervi ba-
kımından çok fakir olmasına rağmen yukarıda İfade edilen Özelliklerini
kullanarak bu alandaki açığını kapatmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılacağı üzere doğal kaynaklar, ülkelerin
ekonomik gelişimlerini belirlemede önemli bir faktördür. Ekonomiyi oluştu-
ran faktörler: tarım, sanayi ve hizmet sektörleridir. Bu sektörler, doğal kay-
naklara bağlı olarak kurulur ve gelişir. Dolayısıyla ülke ekonomileri ile doğal
kaynaklar arasında şıkı bir İlişki vardır.
CGğrafya I -2 Konu Anlatunh İ Soru Bankası
naklanyla açıklanamaz.
ÖRNEK SORU:
L Japonya
II. Rusya
Ml. Moğolistan
M. Nijerya
YANIT: A
Yukarıdaki ülkelerden hangileri doğal
kaynaklarm varlığı bakımından diğerle-
rine göre daha fakirdir?
B)lvelll C)ııvem
A)lvell
D) 11 velV
ÇÖZÜM:
Japonya ile Moğolistan doğal kaynakW
bakımından hkjr ülkelerdir.
YANIT: B
-KAFYA
Doğal kaynaklara önemini kazandıran asıl faktörler, dünya nüfusunun artı-
ş ve sanayideki teknik gelişmelerdir. Nüfus artışı pazar alanı oluştururken
teknk İcatlar ve üretimdeki şistern değişiklikleri farklı doğal kaynaklara yö-
neme htiyacını artırmıştır. Smırsız Olan insan ihtiyaçları sınırlı düzeydeki
doğd kaynakların işletilmesi ile karşılanmıştır. Doğal kaynaklardaki üretim
artış. dünya sanayi ve ticaretinin gelişmesinde önernli rol oynanıştır.
Kalkınmakta olan bir ülke güvenilir, devamlı ve bol kaynaklara İhtiyaç du-
yar. Bu kaynakların başında inşan kaynaklan ve doğal kaynaklar gelir. İn-
san faktörünün Olrnadlğl bir onamda doğal kaynaklar bir anlam İfade et-
mu. Çünkü kaynaklan çıkartan, şekillendiren, başka kaynaklarla birleştire-
yeri kaynak üreten ve bütün bunları kendi İhüyaçlan İçin kullanan İn-
İnşan, varoluşurıdan bugüne doğal kaynaklardan faydalanmıştır. Ancak bu
kaynaklar esas önemini Sanayi Devrimi ve sonrasındaki gelişmelerle ka-
zanrmşÜr. Teknik icatlar ve gelişrneler, kaynaklarm işletHmesini büyük Ölçü-
de kolaylaştırmış ve böylece doğal kaynakların önemi daha da artrnıştır,
Bazı toplumlarda ulaşılan refah düzeyi. aslında doğal kaynakların rasyonel
bir biçimde *turnesi ve Sanayi ham maddesi Olarak kullanmasından Kay-
İnşan hayatında vazgeçilmez bir yere sahip olan doğal kaynaklar, gelişmiş
ülkelerin bugünkü teknoloji ve refah düzeyine ulaşmalarında etkin rol oy.
nar. Bu nedenle doğal kaynaklar, ülkelerin en Önemli ekonomik güçleridir.
Kalkınma modellerini öncelikle öz kaynaklarına dayandıran ve eksiklerini
dış kaynaklarla destekleyebilen ülkeler, kalkınma sürecini İstikrarlı ve gü-
verdi bir şekilde aşabNmiştir.
DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI
Tuh boyum inşanlar. ihtiyaçlarmı karşılamak İçin çeşitli doğal kaynaklan
kullanmışlardır. Bu doğal kaynaklan kullanırken de yaşadıkları mekanı ve
çevreyi çeşitli şekillerde değişürmişlerdir. Tüm doğal kaynakların kullanm
ile ilişkili sorunlarda olduğu gibi madencilikte de faaliyet türlerine bağlı ola.
rak farklı boyutlarda gelişen çevre bozulmaları meydana gelmiş ve gelme-
ye devarn etrnektedir. Örneğin. maden kömürü çıkarımı ve kullanımının
coğrafi çevre üzerinde bazı Olumsuz etkileri de vardır. Bunların en Önemlisi
meydana getirdiği çevre Sorunlarıdır. Açık İşletmelerden kömür çıkanmı Sl.
raşmda yüzey şekillerinin ve drenajın değiştirilmesi, flora ve faunanın zarar
görmesi bunlardan birkaçıdır. Gelişmiş ülkelerde hafriyat sırasında makine-
ler, toprağın üst ksmını içindeki tohumlar ve mikroorganizmalarla birlikte
çıkarılmayan bir başka yere bırakmaktadır.
Çevre düzenlemesinin yapılmasıyla Sorun çözümlenmektedir. Fakat bu fa-
aliyetJer körnürün maliyetini artırarak onun pahalıya safihasına yol açmak-
tathr. Ayrıca kömürün yanmasıyla oluşan sülfür bileşikleri asit yağmurları
hainde yeryüzüne düşer ve havanm karbondioksit miktarını artırır. Bu du-
insan sağlığına ciddi zararlar vermesinin yanı sıra sulara karışarak di-
kömürü gittikçe artan enerji açığını kapatmada büyük bir Öneme sahip ola-
caktlr. Ancak sözü edilen zararlarından dolayı bugünkü kullanım bazı ge-
lixıiş ülkelerde sınırlandırılmaktadır.
Yaşamın kaynağı Olan Su; üretim, endüstriyel kullanım, ener-
ğ üretinü, ulusal güvenlik gibi konularda Önemli bir yere sahiptir.
SLVun yeter" ve uywn kalitede Olması ekonomik ve sosyal kalkınma için
de gereklidir.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi doğal kaynak-
lann Önemini artıran etkenlerden biri
değildir?
A) Dünya nüfusunun artması
B) Sanayinin yaygınlaşması
C) Doğal kaynaklarm işletilmeye açılması
D) Tüketici nüfusun artması
E) Teknolojinin gelişmesi
çöZüM:
Doğal kaynakların İşletilmeye açılması, bu
kaynaklara olan önemin anmasının sonu-
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Bir yöredeki taşkömürü yatakları İşletilme-
ye açılmış, yöreye bu doğal kaynağyn kul.
lamldığl sanayi tesisleri kurulmuştur.
Buna göre, yörede bu duruma bağh ola-
rak aşağıdaki Sorunlardan hangisinin
görülmesi beklenmez?
A) Doğal bitki türlerinin azalması
B) Atmosferdeki radyoaktif kirliliğin art-
C) Asit yağışlarının Oluşması
D) Kullanılabilir su kaynaklarının azalması
E) Yüzey şekillerinin ve drenajın değiş-
çözüM:
Radyoaktif kirlilik, uranyum ve toryum gibi
madenlerin kullanılmasına bağlıdır.
YANIT: B
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı Soru Bankası
