EDEBÎ SANATLAR ı
ORK Diü VE EDEBİYATI
1.
4
Teşhis (Kişileştirme)
insan dışındaki varlıklara
özelliği kazandırmaktır.
insan
Sevincinden ağlayan, gülen, haykıran rüzgâr
Kalplere sevinç, umut ve inanç getiriyor
(Rüzgâr, gülüp ağlayarak insan davranışı kazanmıştır.)
2.
İntak (Konuşturma)
İnsan dışındaki varlıkları konuşturmaktır.
Akıl ersin, ermesin sevdama
Senden yanayım, dedi yeşeren dal senden yana (Dal konuşturulmuştur.)
3. Teşbih (Benzetme)
Sözü daha etkili bir duruma getirmek için aralarında türlü yönlerden
ilgi bulunan iki şeyden, benzerlik bakımından güçsüz durumda
olanı nitelikçe daha üstün olana benzetmektir.
Şiir bir cennet bahçesi gibi
Girmeyene anlatılmaz (Şiir, cennet bahçesine benzetilmiştir.)
4. İstiare (Eğretileme)
Bir sözün benzetme amacıyla başka bir söz yerine kullanılmasıdır. Açık (sadece kendisine
benzetilen söylenir) ve kapalı (sadece benzeyen söylenir) olmak üzere iki türdür.
Ve ipek bir halıya benzeyen toprak
Bu cehennem, bu cennet
bizim (Cehennem, cennet: kendisine benzetilen I ülke:
benzeyen (söylenmemiş) — açık istiare)
Tohum altta nefes nefese
Kulağı gök gürültüsünde
(Tohum: benzeyen I inşan: kendisine benzetilen (söylenmemiş) — kapalı istiare)
5. Mecazımürsel (Ad Aktarması):
Bir sözün benzetme amacı güdülmeden başka bir söz yerine I
6. Mübalağa (Abartma)
Bir özelliğin, varlığın ya da durumun olduğundan daha çok veya daha az
gösterilmesidir.
Her damlada bir umman var
Yüzdüm, yüzdüm tükenmiyor
(Damlanın yüzülüp yüzülüp bitmemesi durumu abartılmıştır.)
7. Hüsnütalil (Başka Nedene Bağlama)
Herhangi bir olayı gerçek nedeninin dışında daha güzel ve hayalî bir nedene
bağlayarak açıklama sanatıdır.
Sen gittin, yaslara büründü cihan
Soluyor dallarda gül dertli dertli
(Cihanın yasa bürünmesi sevgilinin gidişine bağlanmıştır.)
8. Tezat (Zıtlık)
İki karşıt düşüncenin bir arada söylenmesidir.
Rüzgâr eser dallarımız atışır
Yas ile sevincim yıkılır dağlar
("Yas” ile "Sevinç” zıt durumları çağrıştırmıştır.)
: 9. Tenasüp (Uygunluk)
Anlamca birbiriyle ilgili sözcüklerin bir arada kullanılmas
1 sanatıdır.
Ne nergis ne leylak ne lale ne gül
Hepsiyle dolu bir selesin, sevgili
1 (Çeşitli çiçekler sıralanarak uyum sağlanmıştır.)
1 10. Telmih (Anımsatma)
ilanılmasıdır.
Koparıp öpmek için, basacağı toprağı
Bütün şehir bekliyor onu dizler üstünde
(Şehirdeki insanlar kastedilmiştir.)
ı Söz arasında, herkesçe bilinen geçmişteki bir olaya, ünlü bir kişiye, bir
I inanca işaret etme, onu hatırlatmadır.
Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor tevhidi
ı Bedr'in aslanları ancak bu kadar şanlı idi (Hz. Peygamber'in
Bedir Savaşı 'ndaki askerleri anımsatılmıştır.)
