DUWA'iUîü ŞEKLİ ve HAREKETLERİ
2. Dünya'nın Boyutları
Ekvator çevresi
Kutuplar çevresi
Ekvator yarıçapı
Kutuplar yarıçapı
Yarıçaplar arasındaki fark : 21,2 km
Basıklık oranı
Yüzölçümü
Deniz ve Okyanuslar
Toplam Karalar
Yerleşilmiş (Ökümen)
Yerleşilmemiş Karalar
/ Hacmi
. 40.076,6 km
40.009,1 km
. 6.378,1 km
: 6.356,9 km
: 1/297 3,37)
: 510.100.000
361 .OoO.OOO kr-n2
: 149.100.000km2
: 136.000000km2
: 13.100.000km2
. 1.083.320.000 km3
Uyan;
Küresel şekil İle geoid şekil aynı
Bu nedenle küreselliğin sonuçlan İle
geoid şeklin sonuçlan farklıdır.
ÖRNEK SORU:
Kutuplardan alman Ekvator yan-
çapından kışadır.
Aşağıdakilerden hangisi bu durumun
A) Çizgisel hızın Ekvator'dan kutuplara
doğru azalması
B) Kuzey ve Güney yarımkürelerde farklı
mevsimler pşanması
C) Kutuphrda yerçekiminin Ekvator'thkin-
den thha fazla Olması
D) Güneş Işınlanmn yere düşme
Ekvator'ün kutuplara doğru küçülmesi
E) Kutup Yılda'nm Güney Yarımküre'den
görülernemesi
çöZüM:
Kutuphr yarçapmm, Ekvator yançapınthn
kısa olması yerin geoid şeklinin sonucu-
dur. Dünya kendi ekseni çevresinde dön-
meşiyle Oluşan merkezcil kwvetİn etki-
siyle, dönüş hızının en fazla olduğu
Ekvator'dan genişlerken, kutuplardan
basık bir hal almıştır. Yerçekiminin kaynağı
Yer'in merkezi olması nedeniyle yerin
merkezine daha yakm olan kutuplar*
yerçekimi Ekvator'dan fazladır.
YANIT: C
DÜNYA TUN ŞEKLİ MAREKETLERİ
2. Güneş Işınlarının yere düşrne açısı Efvator'dan kutuplara doğru küçülür
Şekil•5: Güneş Işınlarının enleme göre geliş açılan
3. Sıcaklk, Ekvatofdan kutuplara doğru azalır.
4. Dünya'nın ekseni çevresinde dönüşünden kaynaklanan Çizgisel hız
Ekvator'dan kunplara doğru azalır (Tablo-2).
B. DÜNYA'NIN GEOİD ŞEKLİNİN SONUÇLARI
Elwator•un çap çevre uzunluğu, İki meridyen yayının çap Ve toplarn
luğundan daha fazladır (Şekil-4).
Kutuplar
Yarıçapı: 6.356,9 km
Ekvator
Yarıçapı: 6378,1 km
Ekvator
Çevresi: 40.076,6 km
Kutuplardan
Yer'in Çevresi: 40.009,1
Şekil•4: Ekvator ve kutuplardan alınan yarıçap vo çevre uzunlukları
Yerçekimi, kutuplarda Ekvator'dakinden fazladır.
C. DÜNYA'NIN KÜRESELLİĞİNİN SONUÇLARI
1, paralellerin çevre uzunlukları Ekvator'dan kutuplara doğru azalır (rabb-l).
paraleller Çevre Uzunlukları
40 076
39 472
37 674
34 736
30 743
25812
20 089
13 748
6 982
Tabla- I: paralellerin çevre uzunlukları
Coğre4'a 1-2 Konu Anlabm[l İ Soru Bankası
Paralel
İşel hız
1670
1645
1570
1447
1281
1076
837
291
Tablo-2: Parallellere göre çizgisel hız
5. Tül (Şalak) ve gurup vakitlermh süresi Ekvaofdan kutuplara doğru uzar.
6. Kutup Yddtzl'mn görünürn açısı Ekvator'dan Kuzey Kutbffna doğru bü-
yür (Şekil-6).
Kutup Yıldızı (Kuzey Yıldızı)
Kuzey Kutup Nc"şlhm tam
noktasın" pr alan, bu
nedenle yön bulmada kulla-
rükn yıldızdr. Sadece Ku-
zey Yarımkür"en görünür.
Kutup Yıldızı'nm görünüm
enlemi verir. (402 kuzey
enleminde 40' İlk açı İle gö-
rünür.)
Şekil-6.• Kutup Ylldm'mn görünüm açışl
— 48 ¯
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi Dünya'nm kü-
resel şeklinin sonuçlan arasında gğş:
tR.dEuz?
A) Karadeniz'in deniz suyu sıcaklığının
Akdeniz'inkinden daha düşük olması
B) İstanbul'un bulunduğu paralelin çevre
uzunluğunun Adana'nınkinden kısa
C) Trabzon'a aym gün ve saatte güneş
Işınlanmn düşme açısının Gazian-
tep 'ten daha küçük olması
D) Zonguldak kmlannda gelgit olayının
her gün bir Önceki güne göre 50 dakj.
ka gecikerek gerçekleşmesi
E) Gurup vaktinin Samsun'da Mersin'de-
kinden daha uzun sürmesi
ÇÖZÜM:
Gelgit olayınm hergün bir önceki güne
göre 50 dakika gecikmesi, Dünya'nın kû-
raşel şekliyle İlgili değil, Ay'ın Dünya çev.
nesinde dönüşünün sonucudur.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Aym yarımkürede yer alan Kahire'de gü•
neş Işınlanmn öğle vakti yere düşme açısı
Moskova 'dakinden daha büyüktür.
Buna göre, aşağıdaki yargılardan han-
glsİne ulaşılamaz?
A) Kahire'nin bulunduğu enlemde ardışık
İki meridyen arasındaki uzaklık daha
fazladır.
B) Moskova Ekvator'a daha uzaktır.
C) Kahire'de aym günün Öğle vakti aynı
uzunluktaki cisimlerin gölge boyu daha
D) Moskova'da gurup vakti daha uzundur.
E) Kahire'de Kutup Yıldrzı'nm görünüm
açışl daha küçüktür.
ÇÖZÜM:
Ekvator'a yakm olan merkezlerde güneş
Işınlarının yere düşme açısı büyük Olduğu
için cisimlerin gölge boyu kısa olur. Bu ne-
denle Ekvator'a Moskova'dan daha yakın
olan Kahire'de aym günün öğle vakti aym
uzunluktaki cisimlerin gölge boyu daha kl-
YANIT: C
CoğraO'3 1-2 Konu Anlatımlı I Som Bankası
— 49 —
