Düş KUVVETLER
Kahverengi Orman Toprakları: Ilıman kuşakta, geniş yapraklı ormanlarla
Örtülü alanlarda oluşan topraklardır. Humus bakımından zengin olduğun-
dan verimlidir. Batl Avrupa KIYI kesimlerinde yaygındır.
Podzol : Orta Kuşakta soğuk nemli İklim bölgelerinde, İğne yapraklı omun-
lann altında oluşan topraklardır. Humus ve mineral bakımından fakir
olduğundan verimi düşüktür. Sibirya ve Kanada'da yaygındır.
Tundra: Kutuplara yakın kesimlerde, tundra ikliminin görüldüğü yerlerde
Oluşan topraklardır. Yılın büyük bir bölümünde donmuş halde bulunan bu
toprakların kısa yaz mevsiminde üst kısmındaki buzlar çözülür ve bataklık
haline gelir. Verimsiz topraklardandır,
YER KAYMALARI VE GÖÇMELER
Yer Kayması (Heyelan)
Toprağın, taşların veya kütle halinde tabakaların, yerçekiminin etkisiyle eğim
doğrultuşunda hareket etmesine yer kayması ya da heyelan ad Mihr (Şekil-2).
Tabaka kayrn"l
Çarmır akıntısı
Mya düşmed
Wak kayması
ÖRNEK SORU:
Bir bölgenin toprak tipleri bakımından
çeşitlilik göstermesinde, aşağıdakiler-
den hangisinin etkisi yoktur?
A) Yer kabuğunun hareket" olması
B) Yörekr arasında İklim farkhhklanmn d-
C) Doğal bükj Örtüşünün çeşüüük göster-
D) Yer şekillerinin çeşitli olması
E) farklı kayaçlardan oluşmay
ÇÖZÜM:
Yer kabuğunun hareketli olması toprak
oluşumu bir İlişki yoktur.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinde bir yöre, bu
yörede yaygın olan bir toprak tipi ile bir-
Diş KUVVETLER
3) Arazinin yapısal özellikleri:
Araziyi oluşturan tortul tabakaların uzanış doğrultusu ve kimyasal Özelliği
yer kaymasını etküer. Tabakaların eğim doğrultusunda uzandığı sahalarda
yer kayması kolaylaşır. tabakalar aldığında şişerek kayganlaşır,
4) Yağış:
Yağışlı bölgelerde kayrnalan daha fazladır. Yağışlarla gelen sular toprak
içine sızarak, toprağın kayganlaşmasına veya ağırlaşmasına neden olur.
Heyelanlar çoğunh*la şiddetli yağışlardan soma meydana gelir.
5) Bitki örtüsünün tahrip edilmesi:
Eğimli yamaçlarda kökleriyle gevşek yamaç topraklanm tutar,
Doğal bitki örtüşünün tahrip edldiği yamaşarda, yeraltına sızan sular,
topraktaki boşll* ve gözeneklerde bfkerek toprağın ağırlığının artmasına
neden olur. Bununla birlikte toprağı aşındırarak oyuntu ve yarıkların oluş-
masm neden Olur. Oyuntu ve yarıklarla dengesi bozulan yamaçlar boyun-
ca kayınalar meydana gelir.
6) İnşan etkisi:
İnşanlar, çeşit" nedenlere bağlı olarak (yol, tünel, baraj vb. yapımı),
yamaçlarm eğhnİnİ bozar. Bu durum yamacın doğal dengesini bozduğu
IŞn heyelana neden olur.
Türkiye'de Yer Göçmeleri ve Kaymaları
Türkiye'de yer göçmeleri ve kaymaları her bölgede görülür. Ancak heye-
lanm en çok görüldüğü keşim Karadeniz Bölgesi'dir. Buralarda:
— eğim ve engebenin fazla olması,
Şekll•2: Yer kayması (heyelan) Ve Çeşitleri
Yer Göçmeleri
Mağara tavanlarında veya çeşitli nedenlerle boşalmış arazilerin (maden
ocakları, galeriler vb.) çökmesiyle Oluşur. Göçük olarak adlandırılan bu
Olayda düşey yönlü hareket vardır. Daha az görülen küçük Ölçekli Olay-
Heyelan Ve Yer Göçmeleri Oluşturan Etkenler
1) Yerçekimi:
Toprağı eğim doğrultusunda harekete geçiren kuvvet yerçekimidir.
2) Eğim:
Eğimin artması yerçekimi etkisinin artmasına neden Olur. Bu nedenle
eğimin artması heyelan oluşumunu hızlandırır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
İlkte verilmemiştir?
A) Amazon Havzay —+ Latern
B) Balkan Yanmadası'mn kW'ları —ş
q Kuzey Afrika Çöl
D) Sibirya kuzeyi —S Tundra
E) Orta Asp Podzol
ÇÖZÜM:
Tema
— y*şın fazla olması,
— arazinin kW tabakalardan oluşması,
heyelan ararmıştır.
Türkiye'de Okşan hey"nlarm %50'den fazlası
KIŞ
% 25
Karadeniz
Bölgesi'nde
Karasal ve çöl ikliminin etWIi olduğu Orta
podzol topraklan bulunmaz.
YANIT: E
Grafik- I: TürkiyeHe heyelan olaylarının mevsimlik dağlhşl
Thkjye'de heyelanların % 651 İlkbaharve % 257 kış mevsiminde gerçekleşir
(Grafik-1).
ÖRNEK SORU:
Bir yamaç boyunca tabakaların, taş ve
toprağın eğim yönünde kaymasına heye-
lan denir.
Aşağıdakilerden hangisi bir bölgede
heyelan olayının şıkça görülmesine
neden Olan etmenlerden biri değildir?
A) Tabakaların eğime paralel uzanması
B) Sıcaklık ortalamalarının yüksek olması
C) Şiddetli sağanak yağışların görülmesi
D) Yarnacın doğal dengesinin bozulması
E) Doğal bitki örtüşünün tahrip edilmesi
ÇÖZÜM:
Heyelan oluşumunda sıcaklık ortala-
malanmn yüksek olması etkili değildir.
Heyelan daha çok eğime paralel uzanan
alakalar boyunca, sağanak yağışlardan
sonm toprağın şu alarak ağırlaşmasıyla
Oluşur. Doğal bitki örtüşünün tahrip edilip
yamacm doğal dengesinin bozulması da
heyelan oluşumunu artırır.
YANIT: B
ÖRNEK SORU:
Türkiye'de heyelan olaylarınm ilkbahar
mevsiminde artması, aşağıdakilerden
hangisiyle açıklanabilir?
A) Rüzgâr hızının artmasıyla
B) Kar erimelerinin başlamasıyla
C) Akarsu akış hızlarının artmasıyla
D) Hava sıcaklığının artmasıyla
E) Ekim - dikim mevsiminin başlamasıyla
ÇözüM:
İlkbahar mevsiminde eriyen karlar toprağın
nemle doygunluğunu arttırır. Bu durum he-
yelan olaylarının oluşmasına neden Olur.
YANIT: 3
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
