DUNYA'NINŞEKLü ve HAREKETLERİ
6. Işınların atmosferde aldığı yol ve tutulma miktarı yıl içinde değişir.
Güneş şınlannn atmosferde aldığı yol da geliş açısına bağlıdır (Şekil-19).
21 Haziran
x
21 Aralık
Gece İle gündüz süreleri arasındaki fark
eksen eğikliği açısı İle cioğru Orantılıdır.
Açı arürşa fark da artar.
"Güneş Işınknmn dik geldiği yerde gece
gündüz eşitliği yaşanır. yargısı kesinlikle
yanlıştır. Yıl boyunca yalnızca Ekvator'ü
geceler gündüzlere eşittir.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki tabloth gündönümü tarihlerinde
bir merkezde güneş 'şınhrlmn düşme
açılan gösterilmiştir.
Aşağıda gündönümü tarihlerindeki gün•
düz Sürelerini gösteren grafiklerden
hangisi yukarıdaki tabloda tanımlanan
merkeze aittir?
C)
5
ÇÖZÜM:
Güneş Işınlarının 21 Man ve 23 Eyürde
Öğle vakti gr'lik açıyla 21 Haziran 21
ise 66 33 açıyla yere düştüğü bir
merkez Eklator üzerinde yer almaktadır.
Ekvator üzerinde yer alan merkezlerde yıl
boyunca gündüz süresi 12 saaffir. A seçe-
neğinde gündönümü tarihlerinde gündüz
süresini gösteren grafik güneş Işınlanmn
yere düşme açılan verilen merkeze aMir.
YANIT: A
ŞEKLİ ve fr1AREKETLERf
10. Gece-gündüz sürelerinin uzunluğu enleme göre farklılık gösterir.
Bu durum gece ve gündüz süreleri arasındaki farkın Ekvator' dan kutup-
lara gidildkçe arfrnasına neden olur GabIo-7).
En uzun gündüz En kısa gündüz
Fark
Enlem
(Saat - Dakika) (Saat - Dakika)
12.00
13.18
14.02
14.58
1533
18-45
24.00
6
12.00
10.52
10-10
9.26
8.42
545
0.00
0.00
00,
2 saat 26 dakika
3 saat 52 dakika
'5 saat 32 dakika
saat 51 dakika
13 saat
24 saat
6
Şekil. 19: Güneş atmosferde ald'ğl yol
Güneş Işınlan ne kadar büyük açıyla gelirse atmosferde aldığı yol 0 oranda
kisalır ve tutulma miktarı azalır. Güneş Işınlarının dik düştüğü yerlerin daha
çok ısınmasının bir nedeni de budur.
Tab10•7: Bazı enlemlerde en uzun gündüz, en kısa gündüz süreleri İle
gece gündüz süreleri arasındaki farklar
Aşağıda üç farklı enlemde gece. gündüz sürelerinin yıl içindeki değişi-
Güneş Işınlarının GÜ ne
Tarih
23 Eylül
21 Mart
Enlemler
00
Ekvator
Enlemler
Kutup Daireleri
Kutu Daireleri
66'33'
Kutu Daireleri
mi grafiklerle gösterilmiştir.
A) Ekvator'da gece -gün-
düz süresi yıl boyunca
12'şer saattir.
B) Kuzey Kutup Düresende
güneş Işmlan Yengeç
Dönencesi' ne dik
geldiğinde 24 saat
gündüz yaşa•ıır.
C) Kutup noktalarında
6 ay gece, 6 ay
yaşanır. Gece veya
gündüz ekinoks
tarihlerinde başlar
ya da biter.
18
2327' Kuzey
21 Haziran (Yangaç Dönencesi)
2327' Güney
21 Aralık
(Oğlak Dönencesi)
Tablo-6: Güneş işmlanmn gündönümü ve ekinokslarda atmosferde tutulma
miktarları
7. Yaz aylarında Güneş'in ufuk düzleminde taradığı alan genişler. KIŞ
aylarında İse daralır, Buna bağlı Olarak, Güneş'in doğup battığı nokta-
lar değişir. Güneş sadece ekinoks tarihlerinde tam doğudan doğup,
tam batıdan batar.
8. Güneş'in doğuş.batlş saatleri yıl İçinde değişir.
9. Gece-gündüz sürelerinin uzunluğu yıl İçinde değişir.
Güneş'in yıl İçinde doğuş, batış saatlerinin değişmesi, gece-gündûz
sürelerinin değişmesine neden olur. Yazın gündüzler uzun geceler kışa
olurken, kışın geceler uzun gündüzler kısa Olur. Örneğin 400 Kuzey enle-
minde yer alan Ankara'da gündüz süresi 21 Haziran'da 14 saat 58 daki-
ka iken, 21 Aralık'ta 9 saat 26 dakikadır.
Gece - gündüz eşitliği yaşanan 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerine ekinoks
tarihleri denir. Bu tarihlerde aynı merdiyen üzerindeki noktalarda Güneş
aynı anda doğar, aym anda batar.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımı' / Soru Bankası
Kuzey Kutu Dairesi
(66' 33 1?uzey)
F)
Kutup Noktası
Kuze&o• Kuzey)
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki daire grafiklerle üç merkezin
21 Aralık tarihindekj gece - gündüz süreleri
(tam daire 24 saattir) gösterilmiştir.
a Gündüz
oea
II
Yukarıda gece - gündüz süreleri göste-
rilen merkezlerin El;vaior'a yakınlığına
göre sıralanışı aşağıdakilerden han-
gişİnde doğru olarak verilmiştir?
C) 11,1, 111
Bil, 111,11
Ali, 11,111
9111,11, I
çözüM:
Ekvator üzerinde yer alan merkezlerde yıl
boyunca gece-gündûz süresi 12'şer saattir.
Verilen gece-gündüz süreleri grafikleri İnce-
lendiğinde gece-gündüz süreleri arasındaki
farkın az olduğu II nolu merkezin Ekvator'a
en yahn I nolu merkezin İse en uzak merkez
olduğu görülür. Buna göre merkezler Ek-
vator'a yakınlığına göre II, III, I şeklinde
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
21 aralık günü aşağıdaki enlemlerin
hangisinde güneş Işınlarının tutulma
oram en az Olur?
A) 230 güney
B) kuzey
C) 250 kuzey
D) güney
E) 650 kuzey
ÇÖZÜM:
21 aralık günü Oğlak Dönencesi'nde Işın-
lann tutulması en az olur. 230 güney enle-
mi Oğlak Dönencesi'ne daha yakındır.
—62—
—63—
YANIT: A
Coğrafya -2 Konu Anlatım,” I Soru Bankası
