DÜNYA GÜCÜ OSMANLI (1453 - 1579)
ARİ
DERS
OT
1533 İstanbul Antlaşması ile batı sınırını güvence altına alan Kanuni, Tebriz aldıktan sonra Şah Tahmasb'ın
üzerine yürümüştür. Ancak Şah, Osmanlı ordusunun karşısına çıkamamıştır. Kanuni'nin iki yıl süren Doğu Seferi
sonucunda Tebriz ve Bağdat alınmıştır. Böylece Bağdat ve civarında Osmanlı hâkimiyeti başlamış ve burada
beylerbeylik kurulmuştur. İki Irak anlamında Irakeyn Seferi olarak isimlendirilen bu harekât ile Basra-Bağdat-
Halep öcaret yolunun denetimi de sağlanmıştır.
İtâri (Tebriz) SeferiU548)
Irakeyn Seferi sonrasında Safeviler karşı saldırıya geçmiş ve Tebriz dâhil birçok yeri geri almıştır. 1547'de Habs-
burglarla antlaşma imzalayan Osmanlılar, Avrupa ve Akdeniz'deki güvenliği sağlayarak yönünü tekrar doğuya
çevirmiştir. Böylece Osmanlılar, Doğu Meselesi'ne son vermek için Safeviler üzerine ikinci defa sefere çıkmıştır.
1548'de Tebriz'i geri alan Kanuni'nin karşısına Şah Tahmasb yine çıkamamıştır. Batıda Erdel olayları tekrar baş-
lavınca bölgede Van Beylerbeyliği kurularak Safevilere set çekilmek istenmiştir.
Nahqvan Seferi NIS53)
Osmanlı ordusunun Macaristan'da olmasından faydalanan Şah Tahmasb, 1550 yılında Şirvan, Ahlat ve Erciş'i
ele geçirmiştir. Şah Tahmasb'ın Bağdat'ı tehdit etmesi üzerine 1553 yılında Osmanlılar tekrar İran'a yönelmiştir.
Osmanlı'nın karşısına Şah Tahmasb yine çıkmamış ve bunun üzerine Kanuni, kışı geçirmek üzere Amasya'ya
dönmüştür. Burada ilk Osmanlı-Safevi antlaşması olan 1555 Amasya Antlaşması imzalanmıştır. Tebriz ve
Bağdat'ın Osmanlılarda kaldığı bu antlaşma, İran'la imzalanacak daha sonraki antlaşmaların da temelini oluş-
turmuştur.
.1535 Kapitülasyonları
Kanuni Sultan Süleyman Avrupa birliğini parçalamak ve Şarlken'e karşı bir denge unsuru oluşturmak amacıyla
Fransa'ya destek verdi. Öte yandan Hint deniz ticaret yolunun bulunmasıyla canlılığını kaybeden Akdeniz tica-
retini yeniden canlandırmak isteyen Kanuni, Fransa'ya bazı ticari ve hukuki ayrıcalıklar verdi. Türk tüccarlarını
da aynı haklardan yararlandırdı. Osmanlı Devleti'nin "imtiyaz-' mahsusa", Fransızların "kapitülasyon" dedikleri
ayrıcalıklara göre;
Fransız ticaret gemileri Osmanlı sularında serbest dolaşabilecek, istediği limana girebilecek.
Fransız tüccarlardan daha az vergi alınacak.
Osmanlı'da bulunan Fransızlar din ve mezhep hürriyetine sahip olacak.
Fransız tüccarların davalarına Fransız mahkemeleri bakacak.
Fransız ve Türk tüccarlar arasındaki davalara Türk mahkemeleri bakacak mahkemede Fransız tercüman bu-
lanacak.
Osmanlı topraklarında ölen ve batan gemideki mallar Fransa'daki varislerine verilecek.
Türk tüccarlarda Fransa'da bu haklardan yaralanacak.
Bu antlaşma iki hükümdar sağ kaldıkça geçerli olacak.
Osmanlı Devlet? nin Kapitülasyon Siyaseti
ö Osmanlı Devleti'nin kapitülasyon siyaseti iki döneme ayrılmıştır.
Birinci dönem, 1352'de Ceneviz Cumhuriyeti'ne tanınan ilk kapitülasyonlardan Mısır'ın fethine kadar uzanan
dönemi kapsamaktadır.
Bu dönemde Venediklilere de 1384 ile 1387 yılları arasında kapitülasyonlar tanınmıştır. Venediklilere verilen
kapitülasyonlar daha sonra Çelebi Mehmet, II. Murad ve Fatih tarafindan da onaylanmıştır.
Fatih, Venediklilerle savaşa girdiğinde ise Venediklilere verilen kapitülasyonların aynısını Floransa'ya da tanı-
mışür.
wwwdizgikitap.com 115 SdaNLYALÇIN
