DOĞRU DÜŞÜNME - TEMEL KAVRAMLAR
Akıl Yürütme: Zhnin, birbiriyle ilişkili önermelerden yeni bir önerme çıkarması işlemidir.
Öncül: Akıl yürütmede sonuca kaynak olan ve sonucu kanıtlayan durumundaki önerme ya da önermelerdir.
Sonuç: Akıl yürütmede öncüllerden elde edilen önermedir.
Örnek:
Bütün insanlar düşünendir. (Oncül önerme)
Platon insandır. (Oncül önerme)
O hâlde Platon düşünendir. (Sonuç önermesi)
Akıl yürütme
Geçerlilik: Sonucun öncüllerden zorunlu ve kesin olarak çıkarılmasıdır.
Örnek:
Bütün sıvılar akışkandır.
Su sıvıdır.
O hâlde su akışkandır.
DİKKAT
Sonuç öncüllerden kesin ve zorunlu olarak çıkarılabildiğinden geçerlidir.
Geçerlilik önermelerin nesnesine uygunluğuyla değil akıl yürütmenin biçimsel uygunluğuyla yani sonuç önermesinin
öncül önermelerden zorunlu olarak çıkıp çıkmamasıyla ilgilidir.
Geçersizlik: Sonucun öncüllerden zorunlu ve kesin olarak çıkarılamamasıdır.
Örnek:
Bütün tavuklar yumurtlar.
Bazı balıklar yumurtlar.
O hâlde bazı balıklar tavuk değildir.
Sonuç öncüllerden kesin ve zorunlu olarak çıkarılamadığından
geçersiz bir akıl yürütmedir.
Tutarlılık: Akıl yürütmenin, akıl ilkelerine ve mantık kurallarına uygun olarak yapılmasıdır.
Örnek:
Bütün hayvanlar canlıdır.
Panda hayvandır.
O hâlde panda canlıdır.
Bu akıl yürütme örneğinde verilen önermeler birbiriyle çelişme-
mektedir, akıl yürütme tutarlıdır.
Tutarsızlık: Akıl yürütmede öne sürülen bir önermeyi daha sonra başka bir önerme ile çürütmedir.
Ornek:
Yalnızlık ilham verici ise sıkıcı değildir.
Yalnızlık ilham verici değildir.
O hâlde yalnızlık sıkıcı değildir.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
10
Oncül önerme ve sonuç önermesi arasında bir çelişki bulunduğun-
dan bu akıl yürütme tutarsızdır.
MANTIK - AYT
