" EKÖîJOMM1öCöGüFYA
DOGAL ve BEŞERİ UNSURLARIN EKONOMİYE ETKİSİ
Dünya üzerinde değişik ekonomik faaliyetler yürütülmektedir. Bu faaliyetle-
rin temelinde yatan asıl unsur insanın ihtiyaçlarıdır. Beslenme, barınma, ko-
runma gibi temel ihtiyaçların varlığı ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesini ve
gelişmesini sağlamıştır. Ekonomik faaliyetler hiçbir zaman tek başna ele
alınamaz. Örneğin tüketim için üretim, üretim için de tüketim gereklidir.
Üretim, tüketime olan talep İle değişim göstermektedir. Üretim İle tüketim
arasındaki köprüyü dağıtım kurar. Dağıtımdaki teknolojik gelişmeler, üreti-
mi ve tüketimi karşılıklı olarak etkiler.
Üretim, dağıtım ve tüketim etkinlikleri birçok faktörden etkilenir. Bunlar; sa-
nayİ tesisleri İçin yer seçimi, şu, iklim ve yer şekilleridir. Ham maddenin bo-
zulabİIİr olduğu yerlerde tesisler genellikle ham madde kaynağına yakındır
veya kolay ulaşılabilecek bir yerdedir. Ömağin, konserve tesisleri çoğu kez
meyve ve sebze yetiştirilen bölgelerde kurulur. Sanayileşmiş ülkelerde hay-
varılar yetiştirildikleri yerlerde kesilip paketlenerek ve büyük Ölçüde dondu-
rularak pazarlara yollanır.
Bazı ham maddelerin işlenmesi sırasında büyük oranda suya İhtiyaç vardır.
Bundan dolayı tesislerin yer seçiminde Suyun bulunabilirliliği göz Önünde
tutulmaktadır, Kağıt ve demir.çelik sanayisi ile termik ve nükleer santraller
gibi tesislerde de su büyük önem taşır. Ömeğin. bir ton çelik üretimi için
200.000 L su kullanımı gerekmektedir. Su talebinin artmasına rağmen kay-
naklarının azalması suyun sanayideki önemini gittikçe artırmaktadır. Güney
Kaliforniya'da bölgedeki gelişmeyi tehdit eden şu sıkıntısı buna örnek Ola-
rak verilebilir.
İklim, bazi sanayi kollarının yer seçiminde dolaylı etkiye sahiptir. Ham mad-
de olarak tanmsal ürünlerin kullanıldığı tesisler, iklim koşullarının bu mad-
deleri etkilemesi nedeniyle dolaylı yoldan etkilenir. Bazı tesisler üzerinde
İse doğrudan etkiye sahiptir. Uçak sanayi üzerine etkisi doğrudandır. Örne-
ğİn, ABD'de uçak motoru, pervane gibi parçaları İmal eden tesisler ülkenin
kuzeydoğusunda faaliyette bulunurken gövde İmal eden fabrikalar ve bir-
leştirme tesisleri ılıman iklim koşullarının etkili olduğu güneybatıda yer al-
mışlardır. Bunun nedeni tecrübe uçuşları yapabilmek ve malzemelerin açık
havada ucuza depolanabilmesidir. Milyonlarca rn2 yer kaplayan tesislerin
ısıtılmasında da maliyet en aza indirilmektedir.
Gemi tezgahlan da İklimden doğrudan etkilenir. Şiddetli soğuklarda gemi
İnşa faaliyetlerinin durması, yazın sıcakta demir-çelik aksarnınm ısınması
çalışma koşullarını güçleştirir.
İklim koşulları çalışanlar üzerinde de etkilidir. Şddeüi sıcaklar, verimi düşü-
rürken şiddetli soğuklar Işıtma sorunu nedeniyle maliyeti arttırır.
Yer şekilleri, ulaşımı etkilediği İçin dolaylı olarak üretim, dağıtım ve tüketim
faaliyetlerini de etkiler. Ham madddnİn gerek işleneceği tesise götürülmesi
gerekse mamül ürünün tüketiciye sunulabilmesi ulaşımla bağlantılıdır. Ka-
ra yollan ve demir yollan güzergahları yer şekillerinden etkilenir. Fakat da-
ğltımın sağlanabilmesi İçin, karmaşık ulaşım ağlan geliştirilmiştir.
Enerji hatlarının güzergahları dikkatli seçilmeli veya bu hatlar yer altına gö-
mülmelidir. Bu da yer şekilleri ve iklimle ilgilidir. Hidroelektrik enerji İçin uy-
gun yer şekilleri ve su potansiyeli gerekmektedir.
Beşerl Faktörler
Üretim, dağıtım ve tüketim üzerinde etkili Olan faktörlerden biri de beşeri
faktörlerdir. Beşeri faktörler doğal faktörler İle sıkı bir İlişki İçindedir. Bu fak-
törlerin etkisini aşağıdaki etkinliği yaparak görelim.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım" / Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Gelişmekte olan bir ülkede meydana
gelecek aşağıdaki değişikliklerden han-
gisi, bu ülkenin gelişmiş ülke durumuna
geçmekte olduğunun bir göstergesi
A) Doğum oranuun
B) Sanayi ürünleri ihracatının artması
C) Birincil faaliyetlerde çalışanlarm oranınm
D) Ortalama pşam düzeyinin anınay
E) Diş ahm değerlerinin diş satım
ne göre fazla olması
ÇözüM:
DIŞ ahm değerlerinin diş şatım değerlerine
göre fazla olması, ülkede dış ticaret
açığının yaşandığına bir kammr. DIŞ ticaret
açığınm artması gelişmekte
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi doğal koşulla-
ekonomik faaliyetlere Olan etkisine
Örnek değildir?
A) Kanada'da orman ürünleri ve orman-
cMğm gelişmiş olmasa
B) Ml dehsmda aynı yıl İçinde birden çok
ürün alınması
C) İsveç'te kış turizmi etkinliklerinin bulun-
D) 'da sanayi tesislerinin İşlek ulaşm
yollarına yakın yerlerde kurulmuş ol-
E) Norveç'te hidroelektrik enerji üretiminin
fazla olması
ÇöZüM:
Sanayi tesisWİnin İşlek ulaşm yoknna
yakm yerlerde kurulması beşeri unsurwm
ekonomik faaliyetlere "n etkisine Örnek-
YANIT: D
ONOMFX COGRAFYA
Beşeri Unsurların Üretim, Dağıtım, Tüketim
Sürecine Etkisi
Üretiml Etkileyen
Beşerl Faktörler
— Sermaye birNthni
— İş gücü kaynaklan
— Tanınsal faaliyetler
— Teknolojk gelişme
— Sanayinh etkisi
Tüketim Etkileyen
Beşeri Faktörler
— Temel ihtiyaçlar
— Tanıtım ve kitle
İletişim araçları
— Gelir düzeyi
— Teknolojik
gelişmeler
Dağıtımı Etkileven
Beşeri Faktörfer
— Modern pazarlama
teknikleri
— İnsan kaynaklan
— Yerleşim özellikle-
rinİn etkisi
Ulaşımın Etkisi
Üretkn. dağlüm ve tüketirnin gelişmesinde rol oynayan önemli etkenlerden
biri de ulaşmdv. Ulaşım faktörleri hem yerel hem bölgesel bazda etkflİ Olur.
Örneğh. dünyuun bir yerinden alman ham madde başka bir ülkede işlenir,
Marnül maddeye (ürüne) dönüşen ham madde diğer ülkelere (tüketim ala-
nma) çeşitli ulaşım ağlan yoluyla ulaşürthr. Güçlü bir pazar; üretim, dağıtım,
tüketirn sayesinde kurulabilir.
Böl* arasındaki fukll ekonomik etkinliklere bağlı olarak dolaylı üretim,
ve tüketm gelişir. Örneğh, ülkemizdeki petrol rafinerilerine ham pet-
ra gajrilerek işlenmektedir. İşlenen petrolden elde edilen ürünler ülkenin
her txafına taşırmakta Ve tüketk*ere ulaştırılmaktadır. Bu faaliyetlere bağlı
ûJkerrüz içerisinde farklı alanlar arasında ticari ilişkiler gelişmektedir.
Y«yûzûnûn farklı bölgelerindeki ekonomik faaliyetler üretim, dağıtım ve tü-
ketim bakımından etkileşime neden Olmuştur. Örneğin, tanm faaliyeti sonu-
Cü elde edden bir ürün sanayi faaliyetinin ham maddesi ahır. Sanayide İş-
mamûl maddeye dönüşür ve ulaşım ağlan vasıtasıyla taşınarak tü-
keöciye ulaşır. Bunun sonucunda farkllşektörlerin arasında karşılıklı
gerçekleşir.
Tanm Ve Hayvancılıkta Üretim, Dağıtım ve Tüketim Etkileşimi
Yd ağmın kırsal alanlara ulaşmadığı ya da yetersiz kaldığı dönemlerde çift-
çil* hwaçlan kadar üretim yapmaktaydılar. Tarımdaki gelişmeler İle birim
alandan elde edilen verim artmış ve kırsal kesimde İhtiyaç fazlası ürünler el-
de edilmiştir. Zamanla taşımacılığın gelişnesine bağlı olarak da ürünler tü-
ketim alanlarına ulaştırılmıştır. Gününüzde ulaşım çok gelişmiştir ve kıtalar
a.ZS1 ürün dağıtımı kolaylıkla yapılabilmekedir.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinin bir yöredeki
ticaret hacminin artmasına neden Ola-
cağı söylenemez?
A) Ulaşım Olanaklarının artırılmasının
B) Sanayi tesislerinin kurulmasının
C) Tarımsal ürünlerde çeşitliliğin artınıma-
sının
D) Serbest ticaret bölgelerinin kurulması-
E) Yaylacılığın yaygınlaştırılmasının
ÇözüM;
Yaylacılığın yaygınlaştmlrnaşlmn bir yöre-
deki ticaret hacminin artmasına nadan ola-
cağ' söylenemez.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi ekonomik faa-
liyetleri etkileyen beşeri unsurlardan bl-
ri değildir?
A) Nüfus artış hızının yüksek olması
B) Ulaşım olanaklarının çeşitli olması
C) Yeraltl yerüstü kaynakların zengin 01-
D) Büyük pazarların bulunması
E) Yatınm ve üretimin fazla olması
ÇÖZÜM:
Doğal kaynakların zengin Olması ekono-
mik faaliyetleri etkileyen doğa/ unsurlar-
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Anıttım" f Som Bankay
