DOGAL AFETLER ve TLYRKİYE İÇİN RİSKLERİ
Sel ve taşkınların toplum sağlığı üzerinde, Ölüm, yaralanma, evsiz kama,
çeşitli hastalıklara neden olma vb. gibi etkileri bulunmaktadır. Sel ve taşkın-
tarın toplum sağlığı üzerindeki direkt Ve endirekt etkileri sonucunda. hemen
her yıl önemli oranda maddi ve manevi zararlar meydana gelmektedir. Ör-
neğİn, Karadeniz'e dökülen Bartın, Filyos Çayları, Değirmendere, Fırtına
Deresi, İyidere ve Solaklı Dereleri İle havzaları sel ve taşkınlara neden ola-
bilecek coğrafi koşullara sahiptir. Bu derelerde meydana gelen sel ve taş-
kınlar her geçen yıl çok daha ciddi boyutlarda zararlara yol açan afetleri
meydana getirmektedir.
4. KURAKLIK
Kuraklık genellikle herhangi bir mevsim veya zaman diliminde yağış mikta-
nndaki azalmadan dolayı meydana gelir.
İnsanlık tarihi boyunca önemli kuraklıkların yaşandığı dönernlerde, ülke
İçinde ve ülkeler arasında şu sorunlarıyla İlgili kargaşa ve anlaşmazlıklar ya-
şanmıştır. Kuraklık nedeniyle savaşların çıktığı, büyük medeniyetlerin yok
olduğu ve büyük göçlerin yaşandığı bilinmektedir.
Yağışların normal değerlerinin altında düşmesi; hidrolojik dengenin bozul-
maşına, ekosistem problemlerinin ortaya çıkmasına, doğal kaynakların yok
olmasına, ekonomik ve sosyal sorunların ortaya çıkmasına neden olur. Ku-
raklğın çevresel etkileri yeterli yağış aldıktan sonra da devam eder.
300 enlemleri ve yakınlarındaki alanlar, Orta Doğu, orta kuşak kara İçleri ku-
raklıktan en çok etkilenen alanlardır.
5. EROZYON
Toprağın , insanların çeşitli faaliyetlerine bağlı olarak bir yerde kullanılmaya-
cak kadar azalması veya tamamen yok Olmasıyla afet boyutuna ulaşan çev-
re sorunları yaşanır.
Erozyonu oluşturan faktörler;
• Yerşekillerinin engebeli olması
• Yanlış arazi kullanımı; Tarlaların eğim yönünde sürülmesi, tanma uygun
olmayan alanların tarıma açılması
• İklimin etkisi; yağışı azlığı, yağış rejiminin düzensizliği, ani sağanak ya-
ğlşlar, seller
• Doğal bitki örtüşünün yok edilmesi; ormanların tahribi, meralarda aşın Ot-
latma yapılması
• Ana materyalin etkisi; zeminin kuru olması. kil gibi kolay aşınan malze-
melerden oluşması
Dünya'da her yıl Özellikle kurak ve yan kurak İklimlerde toprağın üst taba-
kasının 24 milyar tonu kaybedilmektedir.
Asya, Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan ve Afrika kıtasında erozyonun
etkisi fazladır ve tarımda kullanılan toprakların büyük bölümü erozyon ne-
deniyle azalmaktadır. Bu durum başta açlık olmak üzere ciddi sorunlara ne-
den Olmaktadır,
Bir yerde erozyonun başlamasıyla;
• ekolojik denge bozulur,
• üreüm düşer,
• verimli ekim alanları daralır,
• barajların kullanılma süresi kısalır,
• doğal afetler hızlanır,
• açlık ve kitlik başlar,
• yaşam zorlaşır ve başka yerlere göçler başlar.
Coğrafya 1-2 Konu Amlafimh i Soru Bankası
DOĞAL AFETLER ve TÜRKİYE jçjN RİSKLERİ
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki haritada numaralanmış yer-
'erde etkili Olan doğal afetler düşünül.
düğünde, aşağıdaki eşleştirmelerden
hangisinin yanlış Olduğu söylenebilir?
A) I —3- Şiddetli deprem
B) II Orman yangım
D) N Sel ve Su
İskandinav Yanm"şl'nda yaz sıcaklığı ve
kuraklığı az olduğu İçin orman yangınk-
etkili olduğu söylenemez.
YANIT: B
ÖRNEK SORU:
L Kuraklık
II. Sal Sü taşman
III. Tşunamİ
M Heyelan
Yukarıdaki doğal afetlerden hangi-
lerlnİn yılın belirli dönemlerinde oluş-
tuğu söylenemez?
A) Yalnızm C) Ivem
D)11ve1V
9111 ve N
Kuraklık Sıcaklığı artırdığı, yağışın
Sel ve su taşkmlan Yağışm fazla
Heyelan —+ Toprağın su ile doygun ha-
le geldiği dönemlerde oluşur.
ŞiddeÜİ Ekfonİk depremlere bağh olarak
oluşan tsunamtlerin belirli bir döneminin
bulunduğu söylenemez
YANIT: A
Türkiye'de erozyonun şiddeti fazladır. likle tah II tanm yapılan karasal
kesknlerde erozyona bağh sorunlar her geçen gün artınaktadır.
Erozyondan korunma yollan aşağıda verilmişür;
• Orman daniannın korunması,
• Meralarm
• Rüzgar yönüne ağaçlandırma çalışmalarının yapılması,
• Tanm alanlarının eğim yönüne dM sürülmesi ve taraçalarıdırılması,
• Bitki Örtüsünden yoksun eğimli yamaçların ağaçlandınlrnaşl.
6. KÜTLE HAREKETLERİ
Kütle hMeketleri genel olarak. kayma, düşme veya bunlardan bir kaçının
bir arağa görülmesi şeklhde olmaktadır.
Ayrışma İle oluşmuş malzemenin veya kaya kütlelerinin yerçekiminin etki-
siyle yarnaçlardan aşağıya doğru yavaş veya hızlı bir şekilde kütlesel ola-
rak yer değiştirrne olayına kütle hareketi denir. Yamaç dengesinin bozul-
maşı kütle hueketlerinin Oluşumunun en Önemli nedenidir. Heyelan, kaya
düşmesi, kayma. akma ve Sürünme kütle hareketlerinden bazılarıdır.
Kütle hareketkrüün meydana gelmesinde; beşeri hktÖrler (yamaçlarda ya-
pılan kazılar, yol ve tünel çalışmaları) yer altı ve yer üştü sularının etkileri,
Ndrn, deprem gibi faktörler önemli rol oynamaktadır. Yurdurnuzda heyelan
daylarma çok eğim ve yağışın fazla, arazinin yoğun Olduğu Doğu Ka-
radeniz Bölümü'nde rastlanır. Ayria Doğu Anadolu İle Kuzey Anadolu ve DO-
ğu Anaddu Fay Kuşaklarında heyelan olayları görülmektedir. En çok kaya
olaylarına İse yukarıda alanların dışında İç Anadolu'nun ba-
z Nelerinde özel" Nevşehir, Kayseri dolaylarında rastlanrnaktadır.
7. ÇIĞ
Çiğ. genelkle bitki Örtüşünden yoksun engebeli, dağlık, ve eğimli arazüer-
de. vadi yamaçlarmda tabakalar halinde birikmiş olan kar kütlesinin iç veya
diş kuvvetlerin etkisi İle başlayan bir ilk hareket Sonucu, yamaçtan aşağıya
doğru hızla kayması olarak tanımlanır.
Türkiye'nin, ortalama yükseltişinin fazla Olması dağlık arazilerin yüz Ölçü-
müne oranla geniş yer tutması. karasal iklim koşullarının fazlalığı çığ soru-
nuna neden olmaktadır. Türkiye'nin özellikle doğu, kuzeydoğu ve kuzey
kesimleri ile Hakkari Yöresi'nde çığ olayına uygun topografik ve meteoro-
koşullara sahip dağlık alanlar mevcuttur. Türüne bağlı olarak farklı bü-
yüklüklerde alanları etkileyen çığ düşrnesi olayı, nispeten küçük alanları et-
kilemesine rağmen büyük zararlara sebep olmaktadır.
Doğaya ver* zararlar yanında İnsan hayatru verdiği zararlar da çok bü-
İnşanlar ellerinden geldiği ve şartlarının elverdiği ölçüde afetlerden et-
kilenmemek veya etkilenmek İçin, yerleşim yerlerini daha güvenli gördük-
lerİ Mere kurmuşlydır. Ancak, ellârindeki imkanlarm az olmasından Veya
topogram« şartların olumsuzluğundan dolayı. yerleşimlerini daha güvenli
alanlara taşyamayaüar çığ gibi aMIerin etkisinde kalmışlardır. Dağlık ve en-
gebeli veya bu arazilerin yamaçlarında kurulu bulunan yerleşim
alanlarını, kuayollarmı, köy yollarım, ulaşm ve haberleşme hatlarını, askeri
birlikleri etkileyen çığ, kış sporları için kurulmuş dan merkezler ile kış turizmi-
krkll şeklerde hizmet veren diğer yerleşimlerde de etkili Olmaktadırlar.
Böyle geniş bir alam etkileyen çığ afetinin verdiği zararların ve oluşturduğu
olumsuz azaltılması İçin, son yıllarda yapılan çalışmalar olumlu so-
Hmeye başlanıştır.
71/1.
75/1,
71.
ORNEK SORU:
Aşağıdaki doğal afetlerden hangisi yer
kabuğu hareketleriyle açıklanabilir?
A) Tşunamİ
q sel
B) Tayfun
D) Erozyon
E) Orman yangım
çözÛM:
Okyanus tabanında Oluşan depremler tşu-
nami adı verilen büyük dav dalgalar oluştu-
rur.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi erozyonun et-
kili olduğu yörelerin ortak özelliğidir?
A) Rüzgar hızının fazla Olması
B) Bitki Örtüsünün cılız olması
C) Yer yapısının kmkh Olması
D) Sık sık olağanüstü atmosfer koşullarının
E) Toprağın suyla doygun hale gelmesi
Erozyonun etki'/ olduğu yörelerde bitki Ör-
tüsü cılızdır.
YANIT: B
Coğrafya 1-2 Konu I Soru Bankası
