DOGAL AFETLER ve fçiîJ yılındaki Kobe Japonya yılındaki Bam İran

Örnek Soruyu Değiştir

DOGAL AFETLER ve fçiîJ 1995 yılındaki Kobe (Japonya), 2000 yılındaki Bam (İran), 1999 yılındaki Adapazarı depremi bu kuşak üzerindeki son yıllarda yaşanan doğal afetle- re birer örnektir. Okyanus ve denizlerde meydana gelen depremler, büyüklüklerine bağlı Olarak tsunamİ adl verilen dev dalgalan oluşturur. Tsunami özellikle alçak kıyılarda büyük can ve mal kaybına neden Olmaktadır. 2004 yılınrda Ban- da Aceh (Endonezya) kıyılarında meydana gelen tsunami son yıllarda Oluş- muş en büyük doğal afetlerden biridir. A, Deprem Ülkenl Türkiye Türkiye, 3. Jeolojik zamanda oluşmuş genç kıvrım kuşağı adını verdiğimiz Alp Himalaya kıvrım kuşağında yer alan bir ülkedir. Arazinin kırıklı yapıya sahip olması Türkiye'nin geçmişten günümüze birçok depreme sahne 01- maşına Ve bu riskin günümüzde de devam etmesine neden Olmuştur. Ya- şanan bu depremler sonucunda Önemli Ölçüde can ve mal kayıpları mey- dana gelmektedir. Karadeniz Levhası Anadolu Levhası Ege Levhası Afri A sya Î Arap Harita•l: Türkiye'de deprem levhalam haritası Türkiye'de üç büyük fay kuşağı bulunur. Bunlar; 1. Kuzey Anadolu Fay Kuşağı Kuzey Anadolu Fay Kuşağı Saroz körfezinden başlayıp Marmara Denizi, İz- mit körfezi, Adapazarı, Bolu Gerede, Amasya, Tokat, Erzincan üzerinden Van Gölü'nün batışına kadar uzanır. Büyük depremlere bakıldığında bun- lann doğudan batıya doğru göçen bir depremler zinciri şeklinde gerçekleş- tiği görülmektedir. Yurdumuzda meydana gelen depremlerin en yıkıcı olan- bu kuşak üzerinde meydana gelmektedir. 1925 yılından bu yana bu ku- şak üzerinde meydana gelen depremlerde 120 bin kişi hayatını kaybetmiş- tir. 1939 Erzincan Depremi, 17 Ağustos 1999 Körfez depremi ve 12 Kasım 1999 Düzce Depremi gibi. 2. Batl Anadolu Horst.Grab2n Sistemi Ege Bölgesi'nde yer alan bu kuşak bölgenin yer şekillerinin Oluşumu üze- rinde etkili olmuştur. Ege kıyısında kıyıya dik uzanan dağ sıralan ve bu dağ- lar arasında uzanan çöküntü ovalan (Bakırçay, Gediz, Büyük ve Küçük Menderes grabenleri) kırılmalar ve çökmeler Sonucu oluşmuştur. 1995 YI- I'nda Afyon—Dinar depremi bu kuşak üzerinde etkili olan önemli depremler- den birisidir. 3. Doğu Anadolu Fay Kuşağı Dünya'nın en büyük kırık hattı Doğu Afrika, Lut Gölü üzerinden Antakya, Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya. Elâzığ, Bingöl, Varto, Karlıova güz- ergâhını takip ederek Van Gölü'nün doğusunda Kuzey Anadolu Fay Kuşağı ile kesişir. 1998 yılında bu deprem hattı üzerinde Adana-Ceyhan depremi meydana gelmiştir. Coğrafya I -2 Konu Anlafrmh Sam Bankaş' 7fr•v 77 779 71/4 Türkiye; Avrasp, Afrika ve Arap Levhaları- mn birbirine yakkşma bölgesi üzerinde yer alır. Bu levhalarm birbirine doğru yak- laşması (Örn: Arabistan Levhası, kuzey YÖ- nünde yılda yaklaşık 23 mm h" üerleya- rek Anadolu Levhaym sıkıştınnaktadır), Türkiye'nin aktif deprem kuşaklarım Oluş- ÖRNEK SORU: Endonezya'da büyük yıkımüra yol açan tsunami olayları yaşanmıştır. Bu durumun oluşum nedeniyle aşağı- dakilerden hangisinin oluşum nedenl A) Bangladeş'de şu üşkmlanmn Can mal kaybına neden olması B) Norveç7e çığ okylanmn görülmesi C) Çin 'de sık şık kasırgalarm etki" olmay D) Meksika 'da şiddetli depremlerin yaşan- E) MISIr'th kuraklığın etkM Tşunamİ, okyanus tabanhnndaki şiddetli depremlere bağb okrak oluşan dev dal- YANIT: D DOĞAL AFETLER ve TÜRKİYE içfN Son on yılda rneydana gelen doğd afet zararlan 20 rnİIyar ABD dolar kadar- Ü. Marmara meydana geleceği öngörülen depremin olası hasar- lauun öke yaratacağı olumsuzluğu hesap etmek ble çok zor- Bu nedenle 1999 depremlerinden aman dersler doğrutusunda bir doğal afet oldukW1 yara sarrna poMikaIan terk edilmiş ve afet zararlarını azalt- ma polükalanna öncelik verilmiştir. Bu kapsamda ve ntho düzeyde baktığı- mızda Öncelikli Olarak bir risk yönetimi stratejisi geliştiril- n— olduğu açıktır. Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi, önemli karnu Midir. 2. VOLKANİK FAALİYETLER Yeryüzünde 500 dolaymda aktif volkan bijunmaktadır. Bu aktif volkanların bulunduğu yörelerdeki milyonlarca İnşan volkan pürsükmelerinden etkilen- rneMedir. Büyük kül yüklü bir yanardağ püskürmesi hava koşullan üzerin. de de etkilidir; karanlık gündüzler. şiddetli rüzgar ve yağış, çamur yağışı, ağır geçen kış koşullan.„ AktM vMaNann en etkili oldlğu kuşak; Büyük Okyanus çevresidir, (Ateş Çemberi) Türkiye'de Ağrı, Tandürek, Nemrut gibi tarihi dönemlerde püsküren ve de zarrun zaman değişik gazlar ve su buharı çıkaran volkanlardır. faaliyetlerin can ve mal kaybı, İklim koşullarındaki değişimler gibi olumsuz Sonuçların yanında metalik madenlerin ve verimli toprakların Oluş- gibi çok sayıda yararlan da vardır. 3. SEL ve TAŞKINLAR Düwa'run büyük bölümünde görülen sel ve taşkınlar atmosfer kökenH doğd afetlerden biricür. ve Doğu Asya, Akdeniz Havzası, Bat AF pa kınan (İnre) Tporikal Kuşak sel ve taşkınların daha şık yaşandığı kuşaktır. Özle yaz muson rüzgartanna bağh olarak Güneydoğu Asya'da da- Düwa'da fdetlerhden ölenlerin 1E'İ B"adeş'tedir, Ban@adeş'te; muson yağmurları, ormanların tahrip edilrneşi, ülke azazisi- alçak ve düz olması, kar erimelwİ ve büyük nehirlerin (Ganj ve Brahma Pudra) ağız kesiminde yer alması sel ve taşkınlara neden olan faktörlerdir. Ülkenizde büyük ekonomik kayıplara neden olan doğal afetler arasında sel ve taşkıNar önemli yer tutar. Akarsu havzaları içinde büyüyen yerleşim- ler, açılan yeni yollar ve kurulan yeni tesisler ile arazi yapısı değişmektedir _ Elver tanm yöntemleri İle topraklar daha yoğun bir şekilde kullanılmak- ta. ormanlar ve meralar tahrip edilmekte, tüm bu koşullarda sel ve taşkın afetEri giderek daha büyük ve sık olarak görülmektedir. Birçok durumda, daha önceden taşkın koruma Önlemi gerekli olmayan alanlarda bile, Önlem alınması zorunkJ hale gelmektedir. Sel ve taşkınlar çoğunlukla karayolu, demiryolu, hava alam, elektrik hatları, suyolları ve kanalizasyon sisteminde, bozulma gibi alt yap zararlarına neden olmakta, bu da ekonomiyi olumsuz yönde etkilemektedir. Bilgi Tuz Gölü çevresi, Konya Ovası, Taşeli Pla- tosu, Mardin Yöresi ve Ergene Havzası Türkiye'de depremlerin nadir ve etkilerinin Önemsiz olduğu yerlerdir. ÖRNEK SORU: Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre- lerden hangisinde tektonik depremlere bağlı can ve mal kaybı riskinin daha az Olduğu söylenebilir? A)' B) II C) 111 ÇÖZÜM: Tuz Gölü çevresinde, şiddetli tektonik deprem Olma Olasılığı azdır. YANIT: B ÖRNEK SORU: Aşağıdaki doğal afetlerden hangisi Yer'in İç ısısını yitirmediğine kanıttır? 79/4 —361 — A) Sel C) Tşunami B) Kuraklık D) Kütle hareketler/ E) Tanın ÇöZüM: Yer İç yitirmediği İçin şiddetli tekto- nik depremler ve bu duruma bağlı olarakta tsunamiler oluşur. YANIT: C Coğrafya •2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası