DL]NYA'NMYŞEKLY ûe
7. Termik basınç merkezleri oluşur.
Termik
Yüksek
9Y Basınç
Termik
O• Alçak
Basınç
0
Termik
90' Yüksek
Basınç
Şekil•7; Yeryüzündeki sürekli termik basınç merkezleri
D. DÜNYA'NIN HAREKETLERİ
Dünya'nın günlük (kendi ekseni çevresinde) ve yıllık (Güneş çevresinde)
Olmak üzere İki türlü hareketi vardır:
1. Dünya'nın Günlük (Ekseni Çevresindeki) Hareketi
Dünya, yerin iç merkezinden geçerek iki kutup noktasını birleştirdiği var-
sayılan ekseni çevresinde batıdan doğuya doğru döner ve bir tam dönü-
şünü 24 saatte tamamılar. Bir dönüşünü tamamlaması için geçen bu süreye
gün ad' verilir.
Yer ekseni
Dönüş yönü:
Batıdan Doğuya
Şekll.8,• Dünya kendi ekseni çevresinde batıdan doğuya doğru döner.
Dünya'nın kendi ekseni çevresindeki hm (çizgisel hız) Ekvator'da yaklaşık
olarak saatte 1670 km'dir. Bu hız Dünya'nın şeklinden dolayı kutuplara
doğru azalır ve kutup noktalarında teorik olarak 0 km/şa olur.
Birim zamanda taranan açıya açışal hız denir. Açışal hız, her enlemde
aynıdır. 24 saatte 360' (veya 1 saatte 15') lik aq taranır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Sam Bankası
ÖRNEK SORU:
Kar yağış, Ekvator'da 2000 metreden Son-
ra görülürken 30' enlemlerinde deniz sevi-
yesine İnmektedir.
Bu durum
A) Yer'in kutu*rdan basık olmasıyla
B) Yer şekillerinin engebe özelliğb•'le
C) Güneş Işınknmn gelme açı*
D) Yer'in eksen hareket*
E) Yer'in elips şeklinde yörüngeye sahip
Güneş Işınlan Ekvator'a büyük açılarla ge-
lirken kutuplara doğru Işınlarm düşme açı-
Sl küçülür. Bu durum sıcaklığın kutuplara
doğru azalmasına kar yağışı sınırının
düşmesine neden Olur.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki illerin hangisinde güneş kar•
Şlşmda geçiş hm diğerlerine göre daha
fazladır?
A) Athna B) Ankara C) Bursa
D) Kars
E) Rize
d" yakm Ohn
geç* hm
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinde Dûnyahm
Şeklinin etkili Olduğu Savunulamaz?
A) Kutuplarda buzullarm deniz semesine
B) AB meridyen üzerindeki merkezlerin
başlangıç meridyenine Olan uzaklık-
lanmn fark* olmasında
C) Alacakaranlık süresinin Ekvator'da en
kaşa olmasında
D) Yerleşme üst sınırınm kutupkra doğru
E) Okyanus akmülannth haklarm Oluş-
ÇÖZÜM:
Okyanus akıntılarında halkalanmalarm
oluşması, Yer'in ekseni etrafındaki hareke-
tinin bir sonucudur.
YANIT: E
—50—
V¯ÜNYA'NJN ve HAREKETLERİ
Günlük hareket sırasında gerçekleşen durumlar:
Dünya'nm küresel şeklinden dolayı Güneş'e bakan yüzü aydınlık, diğer
yüzü karanlıkla kaır. Dünya'nın dönmesiyle aydınlıkta ve karanlıkta kalan
yerler gün boyunca yer değ$tirir. Böylece gece ve gündüz birbirini izler.
Dünya'nm batıdan doğuya doğru dönmesi, Güneş'in doğudan doğup
batıdan baünasına neden olur. Aynı nedenle doğuda Güneş daha erken
doğup daha erken batarken, batıda daha geç doğup daha geç batar.
Dünya kend ekseni çevresinde dönerken Güneşin ufuk üzerindeki yük-
şdtBİ değişü. Bu durum Güneş yer değişüriyormuş gibi algılanır, Oysa
bulun nedeni Dünya'nın kendi ekseni çevresinde dönmesidir.
Dünya üzerindeki herhangi bir yerde Güneş'in doğuşundan batışına
kadar geçen süreye gündüz denir. Bu süre aydınlanma süresi olarak
da adlandırılabilir.
Gurup vakü
GÜNDÜZ
İkindi
öğle 12.00
5
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinin oluşumu di-
ğerlerinden farklı bir nedene bağlıdır?
A) Yerel saat farklarının onaya çıkması
B) Meltem rüzgârlarının oluşması
C) Gece gündüzün belirli bir düzen
İçinde birbiri ardınca oluşması
D) Rüzgâr yönlerinde sapmalar olması
E) Kalıcı kar sınırının kutuplara doğru azal-
çözürvı:
A, B, C D seçeneklerinde verilen du-
rumlar Yer'in ekseni etrafında dönmesinin
sonuçlandır. Kalıcı kar sının, Yer'in şekline
bağlı olarak kutuplara doğru azalır.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
ŞckİJ•9: Dünya'nm kutuptan görünümü ve kendi ekseni çevresindeki hareketine
bağlı Olarak oluşan gün içindeki vakitler
GürM1n doğuşu sırasında oluşan alacakaranlık vaktine tan veya şafak
vakti denir.
Tan yeri ağardıktan xnra Güneş doğar ve sabah vakti yaşanır.
Sabah'tan öğleye kadar Güneş ufuk üzerinde yükselir.
Sabama öğle arasında Güneş'in yükseldiği vakte kuşluk vakti denir.
Gün içerişinde GüneŞİn ufuk düzlemi üzerinde yükselebileceği en üst
noktaya başucu veya zenit derür. Güneş zenite ulaştığı anda günün
tam Ortasıdır ve yerel saat 12.00 Olur. Bu vakit Öğle vaktidir. Öğle vak-
üİin yaşandığ bir merkez o anda Güneş'in tam karşısına geçmiştir.
Güneş zenite ulaştığı anda. güneş Işınlan gün içerişinde gelebileceği en
büyük açıyla düşer ve gün İçinde en kısa gölge boyları Oluşur (Şekil- 10).
— 51 —
l. Sürekli rüzgârlar Kuzay Yarımküre 'de
sağa, Güney Yarımküre'de sola sapar.
II. Meridyenler arasındaki zaman farkı 4
III. Tarih değiştirme çizgisinin doğusunda
tarih, batısından 1 gün geridedir.
IV. Güneş, sabah doğudan doğup Öğle
saati en yüksek noktaya ulaşır.
Yukarıdakilerden hangileri Dünya'nm
günlük hareketinin batıdan doğuya
doğru olması İle İlgili değildir?
qıvelll
A) Yalmzl B) Yalmzll
E) 111ve1V
D) II velV
ÇÖZÜM:
Meridyenler arasında 4 dakikalık yerel saat
farkı olması Dünya'nm dönüş huyla İlgili-
YANIT: B
Coğrafya I -2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
