Divan şirinde özellikle tanınmış şarlern herkesçe bilmen şiir-
lerine ölçü, uyak ve tema gibi yönlerden benzetilerek yazılan
şiirler yaygındır. Ash taklit edilerek yazılan bu şiflere nazire, bu
geleneğe nazirecilik adı verilir. Alay taşıyan taklit şiirle-
re ise tehzil adı verilir.
Divan edebiyatında İnşan İsimlerini soran bilmece tarzındaki
şiirlere muamma, varlık ve nesneleri soran bilmecelere lugaz
adı verilir.
Divan edebiyatının İlk temsilcisi 13. yüzyılda din dışı konuları
işleyen ilk şair Hoca Dehhani, son büyük temsilcisi ise 18.
yüzyıl şairi Şeyh Galip'ür.
DİVAN EDEBİYATININ YAYGIN
NAZIM BİÇİMLERİ
Beyitlerle Oluşanlar
•
•
•
Gazel
Kaside
Mesnevi
Müstezat
Kıta
Bentlerle Oluşanlar
I. Tek Bentten Oluşanlar
• Rubai
• Tuyuğ
II.
Birden ÇokBentten
Oluşanlar (Musammatlar)
Murabba
• Şarki
Muhammes
•
Terkibibent
Terciibent
Divan edebiyatının en yaygm nazım biçinıidir.
Genellikle aşk, kadın, Şarap gibi konular işlenir.
Arap edebiyatından gelen bir nazım şeklidir.
Aruz Ölçüşüyle yazılır, nazım birimi beyittir, beyit sayısı 5-15
arasında değişir.
Kafiye şeması (uyak düzeni) aa, ba, ca, da, ea... (aa, xa, xa,
xa, xa.. biçimindedir.
Gazelin ilk beytine rnatla, matladan bir sonraki beytine hüsnü •
matla, son beytine makta, maktadan bir önceki beyline hüs.
nümakta, en güzel beytine beytülgazel (ya da şah beyit), şai-
rh mahlasının geçtiği beyte mahlas beyti (ya da rnahlaşhâne)
verilir. Mahlas, genellikle makta beytinde yer alır.
—J Tüm beyitleri aynı konuyu işleyen, bır başka deyişle beyitleri
arasında konu birliği olan gazellere yekâhenk gazel, tüm be-
yitleri aynı söyleyiş güzelliğinde olan gazellere ise yekâvaz
gazel denir.
İşledikleri Konulara Göre Gazeller
Âşıkâne gazel: Aşkı ve aşkın verdiği mutluluğu, sevgiliden
şikâyeti işleyen gazellerdir (FuzûT).
Rindâne gazel: Dünyaya değer vermemeyi, İçkiyi, yaşamak-
tan zevk almayı anlatan gazellerdir (Bâkî).
Şûhâne gazel: Çapkın bir üslupla kadın ve aşkın zevklerini
anlatan gazellerdir (Nedim).
Hikemi (hakimâne) gazel: Ahlaki ve didaktik Öğütler İçeren,
özdeyiş biçiminde özlü anlatma sahip gazellerdir (Nâb).
NOT
Bazı gazellerde iç kafiyeye yer verilir, Dize ortaları uyaklı
olan, ortadan ikiye bölünüp dörtlük yapılabilocok şekilde
yazılan gazellere musammat gazel denir.
ÖRNEK
Aşağıda Fuzûî'nin çok bilinen bir musammat gazelinden
alınan beyitteki dize ortası uyaklara dikkat ediniz.
Kamu bimârına cânân deva-yı derd eder İhsân
Niçün kılmaz bana dermân beni bîmar sanmaz mi
MÜSTEZAT
—J Gazelin Özel bir biçimidir.
Gazeldeki dizelerin altına eklenen kısa dizelerden oluşan bir
nazım şeklidir, Eklenen kışa dizelere ziyade denir.
ÖRNEK
Ol kâfir-İ bed-kİş idicek zülfİni tâlân
Galip kılup îmân
Güftar-ı perişanına haylâ inanupdur
Dâme tolanupdur
75
